Όλοι οι bloggers και οι χρήστες του διαδικτύου ενώνουν τις δυνάμεις τους την Παρασκευή, 28 Αυγούστου 2009, στις 7 το απόγευμα στην πλατεία Συντάγματος για να διαμαρτυρηθούν όπως αυτοί ξέρουν για το οξυγόνο που μας στέρησαν. Απαραίτητη ενδυμασία για τη συγκέντρωση διαμαρτυρίας τα μαύρα ρούχα. Η πρόσκληση κάνει το γύρω του Διαδικτύο μέσω blogs και e-mails, αλλά η κινητοποίηση διευρύνεται και με sms. ΔΙΑΔΩΣΤΕ ΤΟ.
Πρέπει να κατέβει κόσμος για να καταλάβουν ότι μπορούμε να διαμαρτυρηθούμε ειρηνικά και να συντονιστούμε με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Φορώντας μαύρα ρούχα θα δείξουμε ότι 'πενθούμε' για τον χαμό 200.000 στρεμμάτων που θα στερήσουν την ανάσα από εμάς και τα παιδιά μας.
Τετάρτη 26 Αυγούστου 2009
Τρίτη 25 Αυγούστου 2009
Αναδάσωση στο δάσος της Λίμνης Καϊάφα. Επιτέλους κάποιος ΣΚΕΦΤΕΤΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ.
Πώς θα γίνει η αναδάσωση
Σε πρώτη φάση, επιχειρείται ο συνδυασμός ποικιλίας φυτών και δένδρων, με έμφαση στην επαναφορά των πυκνών τμημάτων από πεύκα και κουκουναριές, με εκτεταμένα σημεία, όπου θα φυτευτούν πλατύφυλλα είδη δένδρων, όπως είναι τα πλατάνια και οι οξιές. Η ύπαρξη των πλατύφυλλων θα λειτουργήσει στο απευκταίο ενδεχόμενο νέας πυρκαϊάς στην περιοχή, εν είδει «πρώτης επιβραδυντικής αντιπυρικής ζώνης», καθώς αναστέλλεται η ορμή της φωτιάς σε σχέση με την πιο εύφλεκτη δομή των πεύκων, λόγω της ρητίνης.
25/11/08
Σε πρώτη φάση, επιχειρείται ο συνδυασμός ποικιλίας φυτών και δένδρων, με έμφαση στην επαναφορά των πυκνών τμημάτων από πεύκα και κουκουναριές, με εκτεταμένα σημεία, όπου θα φυτευτούν πλατύφυλλα είδη δένδρων, όπως είναι τα πλατάνια και οι οξιές. Η ύπαρξη των πλατύφυλλων θα λειτουργήσει στο απευκταίο ενδεχόμενο νέας πυρκαϊάς στην περιοχή, εν είδει «πρώτης επιβραδυντικής αντιπυρικής ζώνης», καθώς αναστέλλεται η ορμή της φωτιάς σε σχέση με την πιο εύφλεκτη δομή των πεύκων, λόγω της ρητίνης.
25/11/08
Πώς οι αναδασώσεις καταστρέφουν τα δάση
Επικαιρο άρθρο που γραφτηκε το 1999 στο Βημα της Κυριακης από τον Καθηγητή Οικοσυστημάτων του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Νίκου Μάργαρη . Μια από τις λίγες ορθολογικές και επιστημονικές φωνές στον χώρο της οικολογίας/δασολογίας
Πώς οι αναδασώσεις καταστρέφουν τα δάση
Πηγαίνοντας από τις Μηλιές προς την Τσαγκαράδα στο Πήλιο και στο ύψος του χωριού Νεοχώρι ας κάνουμε μια στάση. Η φυσική βλάστηση είναι αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι, όπως η κουμαριά, η αριά, το πουρνάρι, η δάφνη, η μυρτιά. Τα φυτά αυτά ξεπερνούν το ύψος των 2 μέτρων και ανάμεσά τους βρίσκουμε και έναν μεγάλο αριθμό άλλων ειδών, όπως ο πλάτανος, η κουτσουπιά, το σπάρτο, τα ρείκια. Εκεί υπάρχουν και χαμηλοί θάμνοι, όπως η λαδανιά, η ρίγανη, η μέντα, η ασφάκα, καθώς και αναρίθμητα άλλα ετήσια φυτά. Από τον Απρίλιο και μετά, όταν τα φυτά αυτά ανθίζουν το ένα μετά το άλλο, πλήθος έντομα βόσκουν στα λουλούδια τους. Λογικό είναι εκεί να υπάρχουν και αρκετά μελίσσια. Οποιος δοκίμασε μέλι της περιοχής γνωρίζει καλά το άρωμά του, που προέρχεται από τα παραπάνω φυτά. Ακόμη υπάρχουν ζώα, όπως λαγοί, αλεπούδες, χελώνες, σαύρες, πουλιά, που στηρίζονται για τροφή, άμεσα ή έμμεσα, σε ό,τι τα φυτά παράγουν. Τα κούμαρα, για παράδειγμα, στηρίζουν για σοβαρό χρονικό διάστημα μεγάλους πληθυσμούς πουλιών και το ίδιο ισχύει και με τις συκιές και τις βατομουριές.
Το οικοσύστημα της περιοχής είναι τυπικά μεσογειακό και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία στον αριθμό των φυτών και των ζώων. Κάτι που σημαίνει ιδιαίτερη σταθερότητα. Ας το εξηγήσουμε αυτό περισσότερο. Αν σε μια περιοχή κυριαρχεί μόνο ένα είδος φυτού, τότε φυσικά η σταθερότητα του οικοσυστήματος αυτού είναι μικρή για τον εξής λόγο: Αν έρθει μια αρρώστια στο είδος αυτό, τότε υπάρχει κίνδυνος σοβαρής, συνολικής, καταστροφής. Αν όμως συγκυριαρχούν δέκα είδη, τότε, μια και δεν υπάρχει ασθένεια που να προσβάλλει συγχρόνως διαφορετικά είδη, ο κίνδυνος συνολικής καταστροφής είναι ανύπαρκτος και επομένως υπάρχει μεγαλύτερη σταθερότητα.
Πρώτα ήρθε η «αναδάσωση»...
Η όλη περιοχή είναι ένα οικοσύστημα, δηλαδή μια οικολογική μονάδα, που το συνιστούν το σύνολο των φυτών, των ζώων και των μικροοργανισμών. Η αφαίρεση έστω και ενός οργανισμού προκαλεί διαταραχή στην όλη λειτουργία, που φαίνεται αργά ή γρήγορα, επειδή όλοι οι ρόλοι πρέπει να παίζονται, έτσι που να συμπληρώνεται η όλη ισορροπία, που δυστυχώς ακόμη μας είναι άγνωστη.
Δυστυχώς οι παραπάνω αρχές δεν τηρήθηκαν από εκείνους που ήταν υπεύθυνοι για να τις εφαρμόζουν. Ετσι με πρωτοβουλία του δασαρχείου αποφάσισαν να «αναδασώσουν» ένα μεγάλο τμήμα της περιοχής. Φυσικά θα νόμιζε κάποιος αφελής ότι η ενέργεια αυτή θα στηριζόταν σε επιτόπια μελέτη της περιοχής και σε φύτεμα, τουλάχιστον, ειδών δένδρων που προϋπήρχαν σε αυτήν. Ούτε όμως αυτό έγινε. Πήραν ένα είδος πεύκου που δεν προϋπήρχε αλλά υπήρχε σε κάποιο φυτώριο και, αφού προηγουμένως «καθάρισαν» την περιοχή, δημιούργησαν έναν τεράστιο πευκώνα. Μάλιστα αναφέρουν την ενέργειά τους αυτή ως μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος. Ας δούμε όμως τι ακριβώς έγινε.
Με το ξεπάτωμα της αυτοφυούς βλάστησης εξαφανίστηκαν φυσικά και όλοι οι ζωικοί οργανισμοί που στηρίζονταν πάνω σε αυτή. Εδώ πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι άλλοι οργανισμοί τρώνε κούμαρα και άλλοι τρώνε σπόρους ή κάμπιες πεύκου. Δηλαδή ένα φυσικό δάσος πεύκου χαρακτηρίζεται από άλλες λειτουργικές σχέσεις όταν συγκριθεί με έναν ψηλό μεσογειακό θαμνώνα, επειδή έχουμε να κάνουμε με διαφορετικό τύπο οικοσυστημάτων. Η διαταραχή που έγινε είναι ακόμη σοβαρότερη, αν λάβουμε υπόψη μας ότι εδώ δεν πρόκειται για δάσος αλλά για μονοκαλλιέργεια πεύκου. Στη φύση, όπως αναφέραμε παραπάνω, προϋπόθεση σταθερότητας είναι η ποικιλία, ενώ στα ανθρώπινα κατασκευάσματα η ποικιλία μειώνεται, μια και συνήθως έχουμε να κάνουμε με εκτεταμένη καλλιέργεια ενός μόνο είδους· του οποίου η παραγωγικότητα αυξάνεται μεν, αλλά αυτή διατηρείται μόνο με ανθρώπινη παρέμβαση.
...και ύστερα οι φωτιές
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα για να γίνει περισσότερο αντιληπτό. Κάθε χρόνο στους σιταγρούς της Θεσσαλίας παράγονται περίπου 600 κιλά σπόροι σταριού το στρέμμα. Αν δεν θερίσουμε και αφήσουμε το χωράφι όπως είναι, τον επόμενο χρόνο θα δούμε ότι, παρ' όλη την επάρκεια σπόρων, κανένας δεν φυτρώνει. Η υψηλή παραγωγή που γίνεται ουσιαστικά οφείλεται σε ανθρώπινη παρέμβαση με όργωμα, σπορά, λίπανση, ζιζανιοκτόνα. Οταν αυτά λείψουν, συνήθως δεν μπορεί να κρατηθεί από μόνη της μια μονοκαλλιέργεια, γιατί είναι ένα σύστημα ιδιαίτερα εύθραυστο. Ουσιαστικά όμως με τη δημιουργία του πευκώνα αυτό έγινε.
Οι βελόνες του πευκώνα σχημάτισαν μετά από λίγο καιρό στο έδαφος μια πυκνή στιβάδα που εξαφάνισε όλα τα άλλα φυτά και ανέμενε τη φωτιά σαν το καλύτερο προσάναμμα. Οι λαγοί, οι χελώνες, οι σαύρες, τα πουλιά εξαφανίστηκαν. Οσοι αμφιβάλλουν, ας κάνουν μια βόλτα σε έναν πευκώνα και υπάρχουν πολλοί στην Ελλάδα που δημιουργήθηκε με αυτό τον τρόπο. Δεν θα ακούν πουλιά να κελαηδούν, μια και ουσιαστικά είναι ένας δενδρώνας-νεκροταφείο. Αυτό όμως είναι προστασία του περιβάλλοντος ή καταστροφή; Εξάλλου οι πευκώνες αυτοί έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής επειδή σε αυτούς δεν γίνεται αναγέννηση. Δεν βγαίνουν νεαρά πευκάκια.
Ολα τα παραπάνω, που φαίνονται απλά και στηρίζονται σε βασικές οικολογικές γνώσεις, δυστυχώς όχι μόνο δεν λαμβάνονται υπόψη, αλλά στο όνομα της προστασίας οι καταστροφές που γίνονται σήμερα είναι αναρίθμητες. Η δημιουργία δενδρώνων-νεκροταφείων δεν είναι προστασία του περιβάλλοντος. Είναι καταστροφή!
Υπάρχει και η διάβρωση
Η μονοκαλλιέργεια δασικών δένδρων είναι ουσιαστικά μια μονοκαλλιέργεια όπως αυτή της ροδακινιάς. Για να διατηρηθεί θέλει, επειδή είναι εύθραυστη, εντομοκτόνα και άλλες ανθρώπινες παρεμβάσεις. Πρόκειται για κάτι άλλο που είναι μεν κατανοητό, αλλά δεν είναι, σώνει και καλά, προστασία.
Οι πανεθνικές εκστρατείες δενδροφύτευσης με ό,τι δένδρο βρούμε πρόχειρο, που το φυτεύουμε όπου μας καπνίσει και συγχρόνως περιμένουμε να γίνει δάσος, θυμίζουν παράλογη κωμωδία. Οταν βλέπω στην τηλεόραση να προβάλλονται τέτοιες δραστηριότητες και τους τοπικούς άρχοντες να ποζάρουν πανευτυχείς αναλύοντας τα μακρόπνοα σχέδιά τους, ειλικρινά απελπίζομαι. Για να γίνει ένα παιδί χρειάζεται μια γυναίκα σε ηλικία αναπαραγωγής, ένας μη στείρος άνδρας και, εφόσον όλα πάνε καλά, εννέα μήνες κυοφορίας. Εμείς πιστεύουμε ότι μπορούμε να κάνουμε ένα παιδί σε έναν μήνα, με εννέα γριές και χωρίς άνδρα. Παράδειγμα, οι πρόποδες του Υμηττού. Οι πρόσκοποι πάνε και φυτεύουν πεύκα και τους ακολουθούν τα ΚΑΠΗ που αναδασώνουν με ευκαλύπτους, το ΠΑΚΟΕ με ό,τι βρει πρόχειρο, οι ορειβάτες με κυπαρίσσια και τα Λυκόπουλα με ό,τι περίσσεψε από τους παραπάνω. Οπότε η αναδάσωση-κουρελού είναι γεγονός ως την επόμενη πυρκαϊά.
Πολλοί, όταν αναφέρομαι στην καταστροφή του περιβάλλοντος που συχνά προκαλούν οι αναδασώσεις, με θεωρούν είτε παραδοξολόγο είτε απλώς ακατάρτιστο. Ενα από τα κυριότερα επιχειρήματά τους είναι ότι αγνοώ την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση. Η απάντησή μου, μονότονη στο σημείο αυτό, είναι: Από ό,τι γνωρίζω, τα εδάφη τα συγκρατούν οι ρίζες των φυτών και όχι το υπέργειο μέρος τους. Οσοι κάνουν βόλτα τις Κυριακές, ας κοιτάξουν έναν σχίνο και κάτω από ένα κυπαρίσσι. Θα διαπιστώσουν ότι ο «χαμηλός» σχίνος όχι μόνο συγκρατεί ωραιότατα το έδαφος, αλλά δημιουργεί και καινούργιο. Κάτι βέβαια που δεν γίνεται με το «ψηλό» κυπαρίσσι. Το ίδιο και άλλοι θάμνοι, όπως η μυρτιά, η δάφνη, το πουρνάρι, η χαρουπιά. Ποτέ όμως δεν άρχισε προσπάθεια αποκατάστασης βλάβης με τέτοια είδη φυτών. Δεν γνωρίζουμε ακόμη το πώς φυτρώνει ο σχίνος. Το ελάττωμά του βέβαια είναι ότι είναι θάμνος. Πώς να προσεχθεί από δενδρολάγνους; Βεβαίως δεν έχω αντίρρηση για τη χρησιμοποίηση κυπαρισσιών εκεί που ταιριάζουν. Για παράδειγμα, η χρησιμοποίησή τους στους εθνικούς μας δρόμους ταιριάζει απόλυτα, μια και είναι χαρακτηριστικά δένδρα νεκροταφείων!
Ευτυχώς υπήρξε ο Πικιώνης
Συχνά η κριτική που δέχομαι από τους καλόπιστους για τα κείμενά μου είναι η απουσία προτάσεων. Πρέπει στο σημείο αυτό να παρατηρήσω ότι απαραίτητη προϋπόθεση σωστής διαχείρισης είναι η κατανόηση του προβλήματος. Συνταγές μαγειρικής δεν υπάρχουν στην οικολογία. Παρ' όλα αυτά, προτού τελειώσω θέλω να τονίσω μερικά σημεία για αποφυγή και άλλων παρεξηγήσεων. Δεν αμφιβάλλω ότι σε πολλές περιοχές της χώρας μας έχει προξενηθεί σοβαρότατη βλάβη και υποβάθμιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η καταστροφή που έγινε έφτασε στο σημείο δημιουργίας ερήμων.
Μόνο στη Θεσσαλία οι υποβαθμισμένες εκτάσεις φτάνουν τις 100.000 στρέμματα. Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλές άλλες περιοχές.
Πιστεύω όμως ότι το φύτεμα δένδρων στην τύχη είναι ανόητο γεγονός, το οποίο εκτός από το ότι κοστίζει πολύ, συγχρόνως προκαλεί και ανυπολόγιστες βλάβες και καταστροφές. Η πρότασή μου στηρίζεται στην επανεξέταση της τακτικής αυτής. Θα έβλεπα εφικτή την αποκατάσταση με χρησιμοποίηση ποικιλίας ειδών, κυρίως θάμνων, σε πρώτη τουλάχιστον φάση. Τέτοιου είδους προσπάθεια έγινε τη δεκαετία του '50 από τον μεγάλο αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη γύρω από την Ακρόπολη. Οσοι μένουν στην Αθήνα ας κάνουν μια βόλτα από το Ηρώδειο προς τα πάνω χρησιμοποιώντας το μονοπάτι.
Θα διαπιστώσουν την ύπαρξη ενός γοητευτικού συνδυασμού διαφόρων ελληνικών φυτών, όπως η χαρουπιά, η αγριελιά, η δενδρώδης μηδική, η δάφνη. Η ευαισθησία και η «επάρκεια» του Πικιώνη δημιούργησαν ένα πραγματικά ελληνικό περιβάλλον. Αυτό είναι πράγματι αποκατάσταση!
Οι ελέφαντες και τα λιοντάρια της Αττικής...
Το γεγονός της αναφοράς στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» για άλσος δηλαδή φυτεμένα δένδρα αναφέρεται σαν δάσος. Τα νερά και τα πλατάνια του Ιλισού γίνονται ποτάμι, ενώ ο Παυσανίας τον αναφέρει υδάτιο δηλαδή χείμαρρο.
Το ότι ο Πίνδαρος αναφέρει τον Υμηττό «οιωστεφή» από την ανάκλαση του ηλίου στο μάρμαρο, δηλαδή σε γυμνό τμήμα, δεν σημειώνεται πουθενά αλλού· το ίδιο συμβαίνει και με την αναφορά του Πλάτωνα για το ότι ο Υμηττός είναι κατάλληλος μόνο για παραγωγή μελιού το θυμάρι.
Ακόμη, μιλάμε για την καταστροφή των δασών της Αττικής στην κλασική αρχαιότητα για ξυλεία, ενώ αυτό απαγορευόταν και τα ξύλα τα έφερναν από άλλες περιοχές με νόμο , μια και τα δένδρα ήταν ιερά (δρυάδες!).
Το γελοίο όμως της υπόθεσης είναι η χρησιμοποίηση στοιχείων όπως η ανεύρεση απολιθωμένων οστών από μεγάλα ζώα, όπως τα λιοντάρια, οι ρινόκεροι, οι ελέφαντες.
Τα χρησιμοποιούμε για να αποδείξουμε την ύπαρξη δάσους, ενώ είναι πασίγνωστο ότι πρόκειται για ζώα ανοιχτών θαμνώνων όπως η σαβάνα. Δεν χωράει το λιοντάρι και ο ελέφαντας σε δάσος! Είναι ζώα της σαβάνας, όχι της ζούγκλας. Κάποτε πρέπει να σταματήσει αυτό το κακό. Δεν μπορούμε να κάνουμε σοβαρή επιστημονική συζήτηση με χρησιμοποίηση αποσπασμάτων από τον... Ταρζάν.
Ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας
Συχνά διαβάζω ότι η Ελλάδα ήταν γεμάτη από δάση. Μάλιστα βλέπω ρέκτες φυσιολάτρες και επιστήμονες να αναφέρουν: «Στην Επανάσταση του 1821 τα δάση ήταν το 50%, ενώ σήμερα μόλις το 20%. Τα καταστρέψαμε τελείως!». Πραγματικά είχα προβληματιστεί σοβαρά με αυτό το γεγονός και έχοντας υπόψη αρκετές πηγές της κλασικής Ελλάδας απορούσα για το πώς ήταν δυνατόν τα δάση να καλύπτουν πριν από 150 χρόνια την Ελλάδα. Ηταν κάτι μάλλον απίστευτο. Ετσι άρχισα να προσπαθώ να βρω ποιος ήταν εκείνος που έκανε την τότε στατιστική.
Οταν σήμερα η Δασική Υπηρεσία, με τόσο σύγχρονα μέσα στη διάθεσή της, ανεβοκατεβάζει το ποσοστό της δασοκάλυψης στη χώρα πότε 17%, πότε 22% , δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ο Κολοκοτρώνης ή κάποιος άλλος σύγχρονός του είχε κάνει τέτοια στατιστική. Ηταν ακόμη μεγαλύτερη η έκπληξή μου όταν διαπίστωσα ότι υπήρχε μια στατιστική του 1842 την οποία είχε κάνει ένας βαυαρός πρόξενος, ο Strong, που ανέφερε ότι τα δάση κάλυπταν το 17%, ποσοστό τελείως λογικό.
Τελικά νομίζω ότι βρήκα το πώς το 17% έγινε 50%. Υπήρχαν στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου δύο διακεκριμένοι δασολόγοι: ο Κόκκινος και ο Κοντός. Ο δεύτερος από αυτούς, που θεωρείται πατέρας της ελληνικής δασολογίας, γνώριζε τα στοιχεία που είχε αναφέρει ο Strong, δηλαδή το 17%. Πρέπει να αναγνωριστεί όμως ότι υπήρχαν στη στατιστική του Strong αρκετά λάθη στην εμβαδομέτρηση της τότε ελεύθερης Ελλάδας. Ετσι το 17% μπορεί να έφτανε το 22%-23%. Ο Κοντός όμως θεώρησε, όπως και οι σημερινοί συνάδελφοί του, όχι το πραγματικό δάσος αλλά το «δυνάμει δάσος», δηλαδή ουσιαστικά ό,τι δεν καλλιεργείται. Ετσι έφτασε το ποσοστό του 50% και το δημοσίευσε 100 χρόνια μετά τον Strong, το οποίο τελείως αδιαμαρτύρητα το δεχθήκαμε σαν γεγονός. Βεβαίως πολλοί θα ισχυρισθούν ότι υπάρχουν στοιχεία από παλαιούς περιηγητές που αναφέρουν μεγάλα δάση σε περιοχές που σήμερα τις καλύπτουν υποβαθμισμένοι θαμνώνες. Χωρίς να αντιδικώ με αυτούς, η άποψη ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι δασωμένη μού φαίνεται σαν γεγονός απαράδεκτο ως γελοίο. Οι λόγοι είναι αρκετοί και γι' αυτό θα αρκεστώ στους κυριότερους.
Κατ' αρχήν ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας έχει τις αρχές του στην αποικιακή μας νοοτροπία. Το αναπτυσσόμενο ελληνικό κράτος του περασμένου αιώνα κοίταζε προς τη Μεσευρώπη για μεθόδους οργάνωσης και διοίκησης. Εκεί σε ό,τι αφορά τη γεωργία υπήρχαν δύο κλάδοι: ο γεωπονικός για τις καλλιεργούμενες εκτάσεις και ο δασολογικός για τις μη καλλιεργούμενες, που στις περιοχές του εύκρατου κλίματος ήταν φυσικά δάση. Ετσι έγινε κι εδώ. Οι πρώτοι επιστήμονες δασολόγοι που σπούδασαν εκεί, όταν γύρισαν στην Ελλάδα απόρησαν. «Γιατί εδώ δεν έχουμε πολλά δάση;». Η απάντηση ήταν εύκολη, μια και υπήρχε ανθρώπινη παρέμβαση χιλιετιών. Τα υποβάθμισε με τις δραστηριότητές του ο άνθρωπος. Ετσι «βαφτίστηκαν» όλες οι μη καλλιεργούμενες εκτάσεις με ονόματα όπως «μερικώς δασοσκεπείς», «δασικές εκτάσεις» και πάει λέγοντας. Δεν υπάρχει θαμνώνας στην Ελλάδα που να μην έχει χαρακτηριστεί υποβαθμισμένο δάσος.
Εδώ είναι Μεσόγειος!
Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Είμαστε σε μια περιοχή μεσογειακού κλίματος, με εξαίρεση περιοχές της ορεινής Ελλάδας όπου το κλίμα είναι εύκρατο και φυσικά υπάρχουν δάση. Τέτοιο κλίμα υπάρχει και στην Καλιφόρνια, στην Κεντρική Χιλή, στη Νότια Αφρική και στη Νότια και Νοτιοδυτική Αυστραλία. Εκεί αντίστοιχη ανθρώπινη παρέμβαση δεν υπήρξε. Παρ' όλα αυτά και εκεί κυριαρχούν ψηλοί αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι στις υγρότερες περιοχές (όπως το πουρνάρι, η κουμαριά, η μυρτιά, η αγριελιά, ο σχίνος, η χαρουπιά σε εμάς), ενώ στις ξηρότερες χαμηλοί θάμνοι που έχουν διάφορο τύπο φύλλων την υγρή περίοδο από ό,τι την ξηρή (όπως η ασφάκα, η λαδανιά, το θυμάρι, το θρούμπι, η γαλατσίδα σε εμάς). Στην Καλιφόρνια τον πρώτο τύπο βλάστησης τον λένε τσάπαραλ. Αλλωστε, επειδή οι ταινίες γουέστερν γυρίστηκαν στο Χόλιγουντ, πιθανώς οι αναγνώστες θα θυμούνται αυτό τον τύπο βλάστησης, που σίγουρα δεν είναι δάσος. Ακόμη και το όνομα τσάπαραλ προέρχεται από την ισπανική λέξη «τσαπράλο», που δεν σημαίνει τίποτε άλλο από πουρνάρι. Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία η σύγκριση της δομής και της λειτουργίας των μεσογειακού τύπου οικοσυστημάτων της υδρογείου αποτέλεσε καίριο σημείο έρευνας με έκδοση βιβλίων, διοργάνωση συνεδρίων, ανταλλαγές επιστημόνων κτλ. Ακόμη και η φωτιά, που στην Ελλάδα είναι ξορκισμένη, φαίνεται να είναι ένας παράγοντας ενσωματωμένος στα οικοσυστήματα αυτά.
Οι απόηχοι αυτής της συσσώρευσης πληροφόρησης για την καταγωγή, τη δομή και τη λειτουργία αυτών των οικοσυστημάτων, σε παγκόσμιο επίπεδο, δυστυχώς ακόμη δεν έφτασαν στη χώρα μας. Ετσι είμαστε ακόμη στη φάση όπου χωρίς καμία αιτιολόγηση («πίστευε και μη ερεύνα») κάθε στοιχείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόδειξη καταστροφής του δάσους μεγεθύνεται, ενώ εκείνα που λένε το αντίθετο θεωρούνται αιρετικά.
Πώς οι αναδασώσεις καταστρέφουν τα δάση
Πηγαίνοντας από τις Μηλιές προς την Τσαγκαράδα στο Πήλιο και στο ύψος του χωριού Νεοχώρι ας κάνουμε μια στάση. Η φυσική βλάστηση είναι αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι, όπως η κουμαριά, η αριά, το πουρνάρι, η δάφνη, η μυρτιά. Τα φυτά αυτά ξεπερνούν το ύψος των 2 μέτρων και ανάμεσά τους βρίσκουμε και έναν μεγάλο αριθμό άλλων ειδών, όπως ο πλάτανος, η κουτσουπιά, το σπάρτο, τα ρείκια. Εκεί υπάρχουν και χαμηλοί θάμνοι, όπως η λαδανιά, η ρίγανη, η μέντα, η ασφάκα, καθώς και αναρίθμητα άλλα ετήσια φυτά. Από τον Απρίλιο και μετά, όταν τα φυτά αυτά ανθίζουν το ένα μετά το άλλο, πλήθος έντομα βόσκουν στα λουλούδια τους. Λογικό είναι εκεί να υπάρχουν και αρκετά μελίσσια. Οποιος δοκίμασε μέλι της περιοχής γνωρίζει καλά το άρωμά του, που προέρχεται από τα παραπάνω φυτά. Ακόμη υπάρχουν ζώα, όπως λαγοί, αλεπούδες, χελώνες, σαύρες, πουλιά, που στηρίζονται για τροφή, άμεσα ή έμμεσα, σε ό,τι τα φυτά παράγουν. Τα κούμαρα, για παράδειγμα, στηρίζουν για σοβαρό χρονικό διάστημα μεγάλους πληθυσμούς πουλιών και το ίδιο ισχύει και με τις συκιές και τις βατομουριές.
Το οικοσύστημα της περιοχής είναι τυπικά μεσογειακό και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία στον αριθμό των φυτών και των ζώων. Κάτι που σημαίνει ιδιαίτερη σταθερότητα. Ας το εξηγήσουμε αυτό περισσότερο. Αν σε μια περιοχή κυριαρχεί μόνο ένα είδος φυτού, τότε φυσικά η σταθερότητα του οικοσυστήματος αυτού είναι μικρή για τον εξής λόγο: Αν έρθει μια αρρώστια στο είδος αυτό, τότε υπάρχει κίνδυνος σοβαρής, συνολικής, καταστροφής. Αν όμως συγκυριαρχούν δέκα είδη, τότε, μια και δεν υπάρχει ασθένεια που να προσβάλλει συγχρόνως διαφορετικά είδη, ο κίνδυνος συνολικής καταστροφής είναι ανύπαρκτος και επομένως υπάρχει μεγαλύτερη σταθερότητα.
Πρώτα ήρθε η «αναδάσωση»...
Η όλη περιοχή είναι ένα οικοσύστημα, δηλαδή μια οικολογική μονάδα, που το συνιστούν το σύνολο των φυτών, των ζώων και των μικροοργανισμών. Η αφαίρεση έστω και ενός οργανισμού προκαλεί διαταραχή στην όλη λειτουργία, που φαίνεται αργά ή γρήγορα, επειδή όλοι οι ρόλοι πρέπει να παίζονται, έτσι που να συμπληρώνεται η όλη ισορροπία, που δυστυχώς ακόμη μας είναι άγνωστη.
Δυστυχώς οι παραπάνω αρχές δεν τηρήθηκαν από εκείνους που ήταν υπεύθυνοι για να τις εφαρμόζουν. Ετσι με πρωτοβουλία του δασαρχείου αποφάσισαν να «αναδασώσουν» ένα μεγάλο τμήμα της περιοχής. Φυσικά θα νόμιζε κάποιος αφελής ότι η ενέργεια αυτή θα στηριζόταν σε επιτόπια μελέτη της περιοχής και σε φύτεμα, τουλάχιστον, ειδών δένδρων που προϋπήρχαν σε αυτήν. Ούτε όμως αυτό έγινε. Πήραν ένα είδος πεύκου που δεν προϋπήρχε αλλά υπήρχε σε κάποιο φυτώριο και, αφού προηγουμένως «καθάρισαν» την περιοχή, δημιούργησαν έναν τεράστιο πευκώνα. Μάλιστα αναφέρουν την ενέργειά τους αυτή ως μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος. Ας δούμε όμως τι ακριβώς έγινε.
Με το ξεπάτωμα της αυτοφυούς βλάστησης εξαφανίστηκαν φυσικά και όλοι οι ζωικοί οργανισμοί που στηρίζονταν πάνω σε αυτή. Εδώ πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι άλλοι οργανισμοί τρώνε κούμαρα και άλλοι τρώνε σπόρους ή κάμπιες πεύκου. Δηλαδή ένα φυσικό δάσος πεύκου χαρακτηρίζεται από άλλες λειτουργικές σχέσεις όταν συγκριθεί με έναν ψηλό μεσογειακό θαμνώνα, επειδή έχουμε να κάνουμε με διαφορετικό τύπο οικοσυστημάτων. Η διαταραχή που έγινε είναι ακόμη σοβαρότερη, αν λάβουμε υπόψη μας ότι εδώ δεν πρόκειται για δάσος αλλά για μονοκαλλιέργεια πεύκου. Στη φύση, όπως αναφέραμε παραπάνω, προϋπόθεση σταθερότητας είναι η ποικιλία, ενώ στα ανθρώπινα κατασκευάσματα η ποικιλία μειώνεται, μια και συνήθως έχουμε να κάνουμε με εκτεταμένη καλλιέργεια ενός μόνο είδους· του οποίου η παραγωγικότητα αυξάνεται μεν, αλλά αυτή διατηρείται μόνο με ανθρώπινη παρέμβαση.
...και ύστερα οι φωτιές
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα για να γίνει περισσότερο αντιληπτό. Κάθε χρόνο στους σιταγρούς της Θεσσαλίας παράγονται περίπου 600 κιλά σπόροι σταριού το στρέμμα. Αν δεν θερίσουμε και αφήσουμε το χωράφι όπως είναι, τον επόμενο χρόνο θα δούμε ότι, παρ' όλη την επάρκεια σπόρων, κανένας δεν φυτρώνει. Η υψηλή παραγωγή που γίνεται ουσιαστικά οφείλεται σε ανθρώπινη παρέμβαση με όργωμα, σπορά, λίπανση, ζιζανιοκτόνα. Οταν αυτά λείψουν, συνήθως δεν μπορεί να κρατηθεί από μόνη της μια μονοκαλλιέργεια, γιατί είναι ένα σύστημα ιδιαίτερα εύθραυστο. Ουσιαστικά όμως με τη δημιουργία του πευκώνα αυτό έγινε.
Οι βελόνες του πευκώνα σχημάτισαν μετά από λίγο καιρό στο έδαφος μια πυκνή στιβάδα που εξαφάνισε όλα τα άλλα φυτά και ανέμενε τη φωτιά σαν το καλύτερο προσάναμμα. Οι λαγοί, οι χελώνες, οι σαύρες, τα πουλιά εξαφανίστηκαν. Οσοι αμφιβάλλουν, ας κάνουν μια βόλτα σε έναν πευκώνα και υπάρχουν πολλοί στην Ελλάδα που δημιουργήθηκε με αυτό τον τρόπο. Δεν θα ακούν πουλιά να κελαηδούν, μια και ουσιαστικά είναι ένας δενδρώνας-νεκροταφείο. Αυτό όμως είναι προστασία του περιβάλλοντος ή καταστροφή; Εξάλλου οι πευκώνες αυτοί έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής επειδή σε αυτούς δεν γίνεται αναγέννηση. Δεν βγαίνουν νεαρά πευκάκια.
Ολα τα παραπάνω, που φαίνονται απλά και στηρίζονται σε βασικές οικολογικές γνώσεις, δυστυχώς όχι μόνο δεν λαμβάνονται υπόψη, αλλά στο όνομα της προστασίας οι καταστροφές που γίνονται σήμερα είναι αναρίθμητες. Η δημιουργία δενδρώνων-νεκροταφείων δεν είναι προστασία του περιβάλλοντος. Είναι καταστροφή!
Υπάρχει και η διάβρωση
Η μονοκαλλιέργεια δασικών δένδρων είναι ουσιαστικά μια μονοκαλλιέργεια όπως αυτή της ροδακινιάς. Για να διατηρηθεί θέλει, επειδή είναι εύθραυστη, εντομοκτόνα και άλλες ανθρώπινες παρεμβάσεις. Πρόκειται για κάτι άλλο που είναι μεν κατανοητό, αλλά δεν είναι, σώνει και καλά, προστασία.
Οι πανεθνικές εκστρατείες δενδροφύτευσης με ό,τι δένδρο βρούμε πρόχειρο, που το φυτεύουμε όπου μας καπνίσει και συγχρόνως περιμένουμε να γίνει δάσος, θυμίζουν παράλογη κωμωδία. Οταν βλέπω στην τηλεόραση να προβάλλονται τέτοιες δραστηριότητες και τους τοπικούς άρχοντες να ποζάρουν πανευτυχείς αναλύοντας τα μακρόπνοα σχέδιά τους, ειλικρινά απελπίζομαι. Για να γίνει ένα παιδί χρειάζεται μια γυναίκα σε ηλικία αναπαραγωγής, ένας μη στείρος άνδρας και, εφόσον όλα πάνε καλά, εννέα μήνες κυοφορίας. Εμείς πιστεύουμε ότι μπορούμε να κάνουμε ένα παιδί σε έναν μήνα, με εννέα γριές και χωρίς άνδρα. Παράδειγμα, οι πρόποδες του Υμηττού. Οι πρόσκοποι πάνε και φυτεύουν πεύκα και τους ακολουθούν τα ΚΑΠΗ που αναδασώνουν με ευκαλύπτους, το ΠΑΚΟΕ με ό,τι βρει πρόχειρο, οι ορειβάτες με κυπαρίσσια και τα Λυκόπουλα με ό,τι περίσσεψε από τους παραπάνω. Οπότε η αναδάσωση-κουρελού είναι γεγονός ως την επόμενη πυρκαϊά.
Πολλοί, όταν αναφέρομαι στην καταστροφή του περιβάλλοντος που συχνά προκαλούν οι αναδασώσεις, με θεωρούν είτε παραδοξολόγο είτε απλώς ακατάρτιστο. Ενα από τα κυριότερα επιχειρήματά τους είναι ότι αγνοώ την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση. Η απάντησή μου, μονότονη στο σημείο αυτό, είναι: Από ό,τι γνωρίζω, τα εδάφη τα συγκρατούν οι ρίζες των φυτών και όχι το υπέργειο μέρος τους. Οσοι κάνουν βόλτα τις Κυριακές, ας κοιτάξουν έναν σχίνο και κάτω από ένα κυπαρίσσι. Θα διαπιστώσουν ότι ο «χαμηλός» σχίνος όχι μόνο συγκρατεί ωραιότατα το έδαφος, αλλά δημιουργεί και καινούργιο. Κάτι βέβαια που δεν γίνεται με το «ψηλό» κυπαρίσσι. Το ίδιο και άλλοι θάμνοι, όπως η μυρτιά, η δάφνη, το πουρνάρι, η χαρουπιά. Ποτέ όμως δεν άρχισε προσπάθεια αποκατάστασης βλάβης με τέτοια είδη φυτών. Δεν γνωρίζουμε ακόμη το πώς φυτρώνει ο σχίνος. Το ελάττωμά του βέβαια είναι ότι είναι θάμνος. Πώς να προσεχθεί από δενδρολάγνους; Βεβαίως δεν έχω αντίρρηση για τη χρησιμοποίηση κυπαρισσιών εκεί που ταιριάζουν. Για παράδειγμα, η χρησιμοποίησή τους στους εθνικούς μας δρόμους ταιριάζει απόλυτα, μια και είναι χαρακτηριστικά δένδρα νεκροταφείων!
Ευτυχώς υπήρξε ο Πικιώνης
Συχνά η κριτική που δέχομαι από τους καλόπιστους για τα κείμενά μου είναι η απουσία προτάσεων. Πρέπει στο σημείο αυτό να παρατηρήσω ότι απαραίτητη προϋπόθεση σωστής διαχείρισης είναι η κατανόηση του προβλήματος. Συνταγές μαγειρικής δεν υπάρχουν στην οικολογία. Παρ' όλα αυτά, προτού τελειώσω θέλω να τονίσω μερικά σημεία για αποφυγή και άλλων παρεξηγήσεων. Δεν αμφιβάλλω ότι σε πολλές περιοχές της χώρας μας έχει προξενηθεί σοβαρότατη βλάβη και υποβάθμιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η καταστροφή που έγινε έφτασε στο σημείο δημιουργίας ερήμων.
Μόνο στη Θεσσαλία οι υποβαθμισμένες εκτάσεις φτάνουν τις 100.000 στρέμματα. Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλές άλλες περιοχές.
Πιστεύω όμως ότι το φύτεμα δένδρων στην τύχη είναι ανόητο γεγονός, το οποίο εκτός από το ότι κοστίζει πολύ, συγχρόνως προκαλεί και ανυπολόγιστες βλάβες και καταστροφές. Η πρότασή μου στηρίζεται στην επανεξέταση της τακτικής αυτής. Θα έβλεπα εφικτή την αποκατάσταση με χρησιμοποίηση ποικιλίας ειδών, κυρίως θάμνων, σε πρώτη τουλάχιστον φάση. Τέτοιου είδους προσπάθεια έγινε τη δεκαετία του '50 από τον μεγάλο αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη γύρω από την Ακρόπολη. Οσοι μένουν στην Αθήνα ας κάνουν μια βόλτα από το Ηρώδειο προς τα πάνω χρησιμοποιώντας το μονοπάτι.
Θα διαπιστώσουν την ύπαρξη ενός γοητευτικού συνδυασμού διαφόρων ελληνικών φυτών, όπως η χαρουπιά, η αγριελιά, η δενδρώδης μηδική, η δάφνη. Η ευαισθησία και η «επάρκεια» του Πικιώνη δημιούργησαν ένα πραγματικά ελληνικό περιβάλλον. Αυτό είναι πράγματι αποκατάσταση!
Οι ελέφαντες και τα λιοντάρια της Αττικής...
Το γεγονός της αναφοράς στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» για άλσος δηλαδή φυτεμένα δένδρα αναφέρεται σαν δάσος. Τα νερά και τα πλατάνια του Ιλισού γίνονται ποτάμι, ενώ ο Παυσανίας τον αναφέρει υδάτιο δηλαδή χείμαρρο.
Το ότι ο Πίνδαρος αναφέρει τον Υμηττό «οιωστεφή» από την ανάκλαση του ηλίου στο μάρμαρο, δηλαδή σε γυμνό τμήμα, δεν σημειώνεται πουθενά αλλού· το ίδιο συμβαίνει και με την αναφορά του Πλάτωνα για το ότι ο Υμηττός είναι κατάλληλος μόνο για παραγωγή μελιού το θυμάρι.
Ακόμη, μιλάμε για την καταστροφή των δασών της Αττικής στην κλασική αρχαιότητα για ξυλεία, ενώ αυτό απαγορευόταν και τα ξύλα τα έφερναν από άλλες περιοχές με νόμο , μια και τα δένδρα ήταν ιερά (δρυάδες!).
Το γελοίο όμως της υπόθεσης είναι η χρησιμοποίηση στοιχείων όπως η ανεύρεση απολιθωμένων οστών από μεγάλα ζώα, όπως τα λιοντάρια, οι ρινόκεροι, οι ελέφαντες.
Τα χρησιμοποιούμε για να αποδείξουμε την ύπαρξη δάσους, ενώ είναι πασίγνωστο ότι πρόκειται για ζώα ανοιχτών θαμνώνων όπως η σαβάνα. Δεν χωράει το λιοντάρι και ο ελέφαντας σε δάσος! Είναι ζώα της σαβάνας, όχι της ζούγκλας. Κάποτε πρέπει να σταματήσει αυτό το κακό. Δεν μπορούμε να κάνουμε σοβαρή επιστημονική συζήτηση με χρησιμοποίηση αποσπασμάτων από τον... Ταρζάν.
Ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας
Συχνά διαβάζω ότι η Ελλάδα ήταν γεμάτη από δάση. Μάλιστα βλέπω ρέκτες φυσιολάτρες και επιστήμονες να αναφέρουν: «Στην Επανάσταση του 1821 τα δάση ήταν το 50%, ενώ σήμερα μόλις το 20%. Τα καταστρέψαμε τελείως!». Πραγματικά είχα προβληματιστεί σοβαρά με αυτό το γεγονός και έχοντας υπόψη αρκετές πηγές της κλασικής Ελλάδας απορούσα για το πώς ήταν δυνατόν τα δάση να καλύπτουν πριν από 150 χρόνια την Ελλάδα. Ηταν κάτι μάλλον απίστευτο. Ετσι άρχισα να προσπαθώ να βρω ποιος ήταν εκείνος που έκανε την τότε στατιστική.
Οταν σήμερα η Δασική Υπηρεσία, με τόσο σύγχρονα μέσα στη διάθεσή της, ανεβοκατεβάζει το ποσοστό της δασοκάλυψης στη χώρα πότε 17%, πότε 22% , δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ο Κολοκοτρώνης ή κάποιος άλλος σύγχρονός του είχε κάνει τέτοια στατιστική. Ηταν ακόμη μεγαλύτερη η έκπληξή μου όταν διαπίστωσα ότι υπήρχε μια στατιστική του 1842 την οποία είχε κάνει ένας βαυαρός πρόξενος, ο Strong, που ανέφερε ότι τα δάση κάλυπταν το 17%, ποσοστό τελείως λογικό.
Τελικά νομίζω ότι βρήκα το πώς το 17% έγινε 50%. Υπήρχαν στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου δύο διακεκριμένοι δασολόγοι: ο Κόκκινος και ο Κοντός. Ο δεύτερος από αυτούς, που θεωρείται πατέρας της ελληνικής δασολογίας, γνώριζε τα στοιχεία που είχε αναφέρει ο Strong, δηλαδή το 17%. Πρέπει να αναγνωριστεί όμως ότι υπήρχαν στη στατιστική του Strong αρκετά λάθη στην εμβαδομέτρηση της τότε ελεύθερης Ελλάδας. Ετσι το 17% μπορεί να έφτανε το 22%-23%. Ο Κοντός όμως θεώρησε, όπως και οι σημερινοί συνάδελφοί του, όχι το πραγματικό δάσος αλλά το «δυνάμει δάσος», δηλαδή ουσιαστικά ό,τι δεν καλλιεργείται. Ετσι έφτασε το ποσοστό του 50% και το δημοσίευσε 100 χρόνια μετά τον Strong, το οποίο τελείως αδιαμαρτύρητα το δεχθήκαμε σαν γεγονός. Βεβαίως πολλοί θα ισχυρισθούν ότι υπάρχουν στοιχεία από παλαιούς περιηγητές που αναφέρουν μεγάλα δάση σε περιοχές που σήμερα τις καλύπτουν υποβαθμισμένοι θαμνώνες. Χωρίς να αντιδικώ με αυτούς, η άποψη ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι δασωμένη μού φαίνεται σαν γεγονός απαράδεκτο ως γελοίο. Οι λόγοι είναι αρκετοί και γι' αυτό θα αρκεστώ στους κυριότερους.
Κατ' αρχήν ο μύθος της δασωμένης Ελλάδας έχει τις αρχές του στην αποικιακή μας νοοτροπία. Το αναπτυσσόμενο ελληνικό κράτος του περασμένου αιώνα κοίταζε προς τη Μεσευρώπη για μεθόδους οργάνωσης και διοίκησης. Εκεί σε ό,τι αφορά τη γεωργία υπήρχαν δύο κλάδοι: ο γεωπονικός για τις καλλιεργούμενες εκτάσεις και ο δασολογικός για τις μη καλλιεργούμενες, που στις περιοχές του εύκρατου κλίματος ήταν φυσικά δάση. Ετσι έγινε κι εδώ. Οι πρώτοι επιστήμονες δασολόγοι που σπούδασαν εκεί, όταν γύρισαν στην Ελλάδα απόρησαν. «Γιατί εδώ δεν έχουμε πολλά δάση;». Η απάντηση ήταν εύκολη, μια και υπήρχε ανθρώπινη παρέμβαση χιλιετιών. Τα υποβάθμισε με τις δραστηριότητές του ο άνθρωπος. Ετσι «βαφτίστηκαν» όλες οι μη καλλιεργούμενες εκτάσεις με ονόματα όπως «μερικώς δασοσκεπείς», «δασικές εκτάσεις» και πάει λέγοντας. Δεν υπάρχει θαμνώνας στην Ελλάδα που να μην έχει χαρακτηριστεί υποβαθμισμένο δάσος.
Εδώ είναι Μεσόγειος!
Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Είμαστε σε μια περιοχή μεσογειακού κλίματος, με εξαίρεση περιοχές της ορεινής Ελλάδας όπου το κλίμα είναι εύκρατο και φυσικά υπάρχουν δάση. Τέτοιο κλίμα υπάρχει και στην Καλιφόρνια, στην Κεντρική Χιλή, στη Νότια Αφρική και στη Νότια και Νοτιοδυτική Αυστραλία. Εκεί αντίστοιχη ανθρώπινη παρέμβαση δεν υπήρξε. Παρ' όλα αυτά και εκεί κυριαρχούν ψηλοί αειθαλείς σκληρόφυλλοι θάμνοι στις υγρότερες περιοχές (όπως το πουρνάρι, η κουμαριά, η μυρτιά, η αγριελιά, ο σχίνος, η χαρουπιά σε εμάς), ενώ στις ξηρότερες χαμηλοί θάμνοι που έχουν διάφορο τύπο φύλλων την υγρή περίοδο από ό,τι την ξηρή (όπως η ασφάκα, η λαδανιά, το θυμάρι, το θρούμπι, η γαλατσίδα σε εμάς). Στην Καλιφόρνια τον πρώτο τύπο βλάστησης τον λένε τσάπαραλ. Αλλωστε, επειδή οι ταινίες γουέστερν γυρίστηκαν στο Χόλιγουντ, πιθανώς οι αναγνώστες θα θυμούνται αυτό τον τύπο βλάστησης, που σίγουρα δεν είναι δάσος. Ακόμη και το όνομα τσάπαραλ προέρχεται από την ισπανική λέξη «τσαπράλο», που δεν σημαίνει τίποτε άλλο από πουρνάρι. Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία η σύγκριση της δομής και της λειτουργίας των μεσογειακού τύπου οικοσυστημάτων της υδρογείου αποτέλεσε καίριο σημείο έρευνας με έκδοση βιβλίων, διοργάνωση συνεδρίων, ανταλλαγές επιστημόνων κτλ. Ακόμη και η φωτιά, που στην Ελλάδα είναι ξορκισμένη, φαίνεται να είναι ένας παράγοντας ενσωματωμένος στα οικοσυστήματα αυτά.
Οι απόηχοι αυτής της συσσώρευσης πληροφόρησης για την καταγωγή, τη δομή και τη λειτουργία αυτών των οικοσυστημάτων, σε παγκόσμιο επίπεδο, δυστυχώς ακόμη δεν έφτασαν στη χώρα μας. Ετσι είμαστε ακόμη στη φάση όπου χωρίς καμία αιτιολόγηση («πίστευε και μη ερεύνα») κάθε στοιχείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόδειξη καταστροφής του δάσους μεγεθύνεται, ενώ εκείνα που λένε το αντίθετο θεωρούνται αιρετικά.
ΔΑΣΗ ΘΕΛΟΥΜΕ, ΑΛΛΑ ΠΟΙΑ ΔΑΣΗ;
Στα βόρεια του νομού Iωαννίνων, πάνω από την Kόνιτσα στα ριζά του Γράμμου, βρίσκονται τα χωριά των περίφημων μαστόρων της πέτρας, τα μαστοροχώρια. Στην ευρύτερη γεωγραφικά περιοχή έως την άλλη πλευρά του Γράμμου, τη δυτική Mακεδονία, υπάρχουν εκτεταμένες δασικές εκτάσεις. Στις περιοχές αυτές στο παρελθόν μεγάλες ανεξέλεγκτες φωτιές δεν είχαν σημειωθεί, ούτε καν την περίοδο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, και το εκπληκτικό, ούτε την περίοδο του εμφυλίου πολέμου. Περίοδο που ακόμη και βόμβες ναπάλμ ρίχθηκαν. H χλωρίδα της περιοχής δεν το επέτρεψε!..
Δυστυχώς, τα πράγματα σιγά σιγά άλλαξαν, προς το χειρότερο. Πριν μερικά χρόνια στην περιοχή ξέσπασαν φωτιές που άλλες αποδόθηκαν σε Aλβανούς λαθρομετανάστες και άλλες σε κτηνοτρόφους. Eτσι, κάηκε και ένα μεγάλο μέρος από το δάσος τη μαύρης πεύκης. Kαι όπως υποστηρίζουν κάτοικοι της περιοχής (όσοι έχουν απομείνει) σταδιακά στη θέση της πλούσιας ποικιλίας κωνοφόρων και φυλλοβόλων εμφανίζεται το... κοινό πεύκο που στο «πέρασμά» του σαρώνει τα πάντα, και δεν αφήνει «αέρα» στα άλλα δέντρα.
H εξάπλωσή του οφείλεται στην ερήμωση της περιοχής και στη θεαματική συρρίκνωση της ελεύθερης κτηνοτροφίας. Ένα παράδειγμα: Στην Aερομηλίτσα, χωριό-κέντρο των κτηνοτρόφων, τα ζώα φέτος μειώθηκαν σε 14.000 από 45.000 τα προηγούμενα χρόνια. Έτσι τα πεύκα, που ήταν ελάχιστα στην ευρύτερη περιοχή των Mαστοροχωρίων, εξαπλώθηκαν τα τελευταία χρόνια και καλύπτουν τα πάντα: Όχι μόνο περιοχές που ήταν «γυμνές» από δέντρα, αλλά αλλάζουν το τοπίο στα υπάρχοντα δάση (πάντα μιλάμε για τις «ρίζες» του Γράμμου και όχι μόνο). «Φυσικά», αφού δεν υπάρχει καμιά δράση για καθαρισμό των δασών, οι πευκοβελόνες πολλαπλασιάζονται πνίγοντας την υπόλοιπη βλάστηση και ταυτόχρονα αποτελούν μια πρώτης τάξεως πρώτη ύλη για εξάπλωση της φωτιάς.
Aργά το απόγευμα κοιτώντας από την Πυρσόγιαννη (έδρα του δήμου Mαστοροχωρίων) παρατηρούσες στο βουνό πάνω από το απέναντι χωριό, την Kαστάνιανη, ο ήλιος να «παίζει» και να σχηματίζεται ένα ζαρκάδι. Tο έβλεπαν οι παππούδες, οι πατεράδες μας, εμείς, όχι όμως τα νέα παιδιά: τα πεύκα που φύτρωσαν εξαφάνισαν τη ζωγραφιά της φύσης.
Tο κράτος στο όνομα της προστασίας του δάσους, ακολουθεί μια γενικόλογη και -όπως αποδεικνύεται καθημερινά- επικίνδυνη πολιτική. Kανένα δασαρχείο δεν ενέκρινε και δεν θα εγκρίνει το κόψιμο των πεύκων, ώστε το βουνό να ανασάνει και να δοθεί η ευκαιρία σε άλλα είδη (που δεν καίγονται εύκολα) να αναπτυχθούν. Aς ευχηθούμε ότι στο τέλος η φωτιά δεν θα αφανίσει και όλα τα δάση της περιοχής, των πεύκων συμπεριλαμβανομένων.
25/8/2006
http://www.qualitynet.gr/displayITM1.asp?ITMID=51443
Δυστυχώς, τα πράγματα σιγά σιγά άλλαξαν, προς το χειρότερο. Πριν μερικά χρόνια στην περιοχή ξέσπασαν φωτιές που άλλες αποδόθηκαν σε Aλβανούς λαθρομετανάστες και άλλες σε κτηνοτρόφους. Eτσι, κάηκε και ένα μεγάλο μέρος από το δάσος τη μαύρης πεύκης. Kαι όπως υποστηρίζουν κάτοικοι της περιοχής (όσοι έχουν απομείνει) σταδιακά στη θέση της πλούσιας ποικιλίας κωνοφόρων και φυλλοβόλων εμφανίζεται το... κοινό πεύκο που στο «πέρασμά» του σαρώνει τα πάντα, και δεν αφήνει «αέρα» στα άλλα δέντρα.
H εξάπλωσή του οφείλεται στην ερήμωση της περιοχής και στη θεαματική συρρίκνωση της ελεύθερης κτηνοτροφίας. Ένα παράδειγμα: Στην Aερομηλίτσα, χωριό-κέντρο των κτηνοτρόφων, τα ζώα φέτος μειώθηκαν σε 14.000 από 45.000 τα προηγούμενα χρόνια. Έτσι τα πεύκα, που ήταν ελάχιστα στην ευρύτερη περιοχή των Mαστοροχωρίων, εξαπλώθηκαν τα τελευταία χρόνια και καλύπτουν τα πάντα: Όχι μόνο περιοχές που ήταν «γυμνές» από δέντρα, αλλά αλλάζουν το τοπίο στα υπάρχοντα δάση (πάντα μιλάμε για τις «ρίζες» του Γράμμου και όχι μόνο). «Φυσικά», αφού δεν υπάρχει καμιά δράση για καθαρισμό των δασών, οι πευκοβελόνες πολλαπλασιάζονται πνίγοντας την υπόλοιπη βλάστηση και ταυτόχρονα αποτελούν μια πρώτης τάξεως πρώτη ύλη για εξάπλωση της φωτιάς.
Aργά το απόγευμα κοιτώντας από την Πυρσόγιαννη (έδρα του δήμου Mαστοροχωρίων) παρατηρούσες στο βουνό πάνω από το απέναντι χωριό, την Kαστάνιανη, ο ήλιος να «παίζει» και να σχηματίζεται ένα ζαρκάδι. Tο έβλεπαν οι παππούδες, οι πατεράδες μας, εμείς, όχι όμως τα νέα παιδιά: τα πεύκα που φύτρωσαν εξαφάνισαν τη ζωγραφιά της φύσης.
Tο κράτος στο όνομα της προστασίας του δάσους, ακολουθεί μια γενικόλογη και -όπως αποδεικνύεται καθημερινά- επικίνδυνη πολιτική. Kανένα δασαρχείο δεν ενέκρινε και δεν θα εγκρίνει το κόψιμο των πεύκων, ώστε το βουνό να ανασάνει και να δοθεί η ευκαιρία σε άλλα είδη (που δεν καίγονται εύκολα) να αναπτυχθούν. Aς ευχηθούμε ότι στο τέλος η φωτιά δεν θα αφανίσει και όλα τα δάση της περιοχής, των πεύκων συμπεριλαμβανομένων.
25/8/2006
http://www.qualitynet.gr/displayITM1.asp?ITMID=51443
Στάχτη πευκοδάσος στην Κάτω Βασιλική Χάλκειας Μεσολογγίου
Περισσότερα από 300 στρέμματα πευκοδάσους καθώς και εκτάσεις με υπολείμματα αγροτικών καλλιεργειών έχουν γίνει στάχτη από πυρκαγιά που εκδηλώθηκε χθες το απόγευμα στην Κάτω Βασιλική του δήμου Χάλκειας.
Εξαιτίας των δυνατών ανέμων που έπνεαν στην περιοχή η φωτιά αναπτύχθηκε σε τρία μέτωπα και προς στιγμή απειλήθηκαν και εξοχικές κατοικίες.
Αργά τα μεσάνυχτα οι δυνάμεις της πυροσβεστικής κατάφεραν να την θέσουν υπό μερικό έλεγχο.
Στην επιχείρηση κατάσβεσης συμμετείχε ισχυρή δύναμη της πυροσβεστικής, με την συνδρομή έως να νυχτώσει 6 πυροσβεστικών αεροσκαφών.Επίσης στις 10 το βράδυ εκδηλώθηκε μια νέα πυρκαγιά σε κατοικημένη περιοχή στο Περιθώρι του ίδιου δήμου η οποία και κατασβήστηκε άμεσα από την πυροσβεστική.
19 Ιουνίου 2009
από Messolonghi News Ηλεκτρονική Εφημερίδα Μεσολογγίου
http://messolonghinews.blogspot.com/2009/06/blog-post_6138.html
Εξαιτίας των δυνατών ανέμων που έπνεαν στην περιοχή η φωτιά αναπτύχθηκε σε τρία μέτωπα και προς στιγμή απειλήθηκαν και εξοχικές κατοικίες.
Αργά τα μεσάνυχτα οι δυνάμεις της πυροσβεστικής κατάφεραν να την θέσουν υπό μερικό έλεγχο.
Στην επιχείρηση κατάσβεσης συμμετείχε ισχυρή δύναμη της πυροσβεστικής, με την συνδρομή έως να νυχτώσει 6 πυροσβεστικών αεροσκαφών.Επίσης στις 10 το βράδυ εκδηλώθηκε μια νέα πυρκαγιά σε κατοικημένη περιοχή στο Περιθώρι του ίδιου δήμου η οποία και κατασβήστηκε άμεσα από την πυροσβεστική.
19 Ιουνίου 2009
από Messolonghi News Ηλεκτρονική Εφημερίδα Μεσολογγίου
http://messolonghinews.blogspot.com/2009/06/blog-post_6138.html
Περί πευκοδάσους....
Όποτε διαβάζω τέτοιες αναλύσεις αναρωτιέμαι… Καλά αυτοί που κάνουν τους εμπρησμούς έχουν στόχο με αυτούς να παρέμβουν στην πολιτική ζωή για δικούς του λόγους και να διαμορφώσουν την πολιτική ατζέντα. Εμείς οι πολίτες έχουμε τόσο λίγο μυαλό ώστε να αρχίσουμε να συζητάμε σε μια εκ των προτέρων διαμορφωμένη ατζέντα με δήθεν σκοτεινά μικροσυμφέροντα που καίνε τα δάση και πρέπει το παντοδύναμο κράτος να τα αποτρέπει πάντα αναπτύσσοντας ένα τεράστιο μηχανισμό για δύο ή τρεις μήνες το χρόνο; Με ποια οικονομικά κριτήρια θα έστεκε ένα τέτοιο εγχείρημα;
Η αλήθεια είναι αλλού. Η αλήθεια είναι εκεί έξω και δεν διαμορφώνεται από σκοτεινούς κύκλους που φυσικά προωθούν την ιδέα των μικροσυμφερόντων για να αποπροσανατολίσουν τον δημόσιο διάλογο σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Ποια είναι η αλήθεια. Μεγάλες εκτάσεις από τα «δάση» που βλέπουμε να καίγονται αυτές τις μέρες είναι θαμνότοποι σκληρόφυλλων ειδών ή πευκοδάση που προέρχονται ακριβώς από την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος από τους αιώνες κατοίκησης και βόσκησης σε εκείνες τις περιοχές. Στο παρελθόν δεν υπήρχε ούτε οικολογική συνείδηση ούτε επιστημονικά οργανωμένη διαχείριση του δάσους. Αλλά και στον 20ο αιώνα στις απαρχές της επιστημονικής διαχείρισης των δασών τα πευκοδάση προωθούνταν στις αναδασώσεις λόγω της αντοχής τους στην ξηρασία και λόγω του ρετσινιού που έδιναν και της ανάπτυξης της μελισσοκομίας που έφερναν.
Αλλά τα πευκοδάση έχουν ενσωματωμένη στην οικολογία τους την φωτιά. Φυσικά μεγάλο μέρος των δασών πεύκου είναι από αναδασώσεις. Ειδικά στην Αττική. Ουσιαστικά με ανθρώπινη παρέμβαση τεράστιες εκτάσεις βελανιδιάς αντικαταστάθηκαν από μονοκαλλιέργειες πεύκου που καταχρηστικά το ορίζουμε «δάσος». Η ίδια η αντοχή του πεύκου στην ξηρασία του δίνει την ανεπιθύμητη ιδιότητα να είναι εξαιρετικά εύφλεκτο. Αλλά εφ όσον μιλάμε συνεχώς για οικολογική καταστροφή αυτό κάπου θα πρέπει να το στηρίξουμε. Ας πούμε το άρθρο αναφέρει τον στόχο της αύξησης των δασικών εκτάσεων στην Ελλάδα.
Ένα πολύ ενδιαφέρον γεγονός που και εγώ δεν το ήξερα όσο είχα τις παρωπίδες του «ευαίσθητου» είναι ότι πράγματι τα δάση στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί και μάλιστα από τον ποιο κατάλληλο φορέα για να κάνει αυτή την αύξηση. Δηλαδή από την ίδια την φύση. Και ο λόγος είναι απλούστατος και τον γνωρίζουμε όλοι. Η αστυφιλία που έσπρωξε από το τέλος του εμφυλίου την μισή Ελλάδα να κατοικεί στον νομό Αττικής απελευθέρωσε τεράστιες εκτάσεις πραγματικά παραγωγικού δάσους στην ορεινή Ελλάδα. Αν έχει κανείς πραγματική ιδέα για το τι είναι δάσος μόνο γέλια του προκαλούν οι αντιδράσεις «ευαίσθητων» κατοίκων όταν πάνε να κόψουν κάποια δένδρα στην Αθήνα για να κάνουν δημόσια έργα ή όταν κάποιοι μέσα στο ενθουσιασμό τους προσπαθούν να «δημιουργήσουν» δάσος με άστοχες αναδασώσεις που δημιουργούν μονοκαλλιέργειες ξηρόφιλων ειδών που ουσιαστικά είναι σαν να σπέρνεις σπίρτα στα βουνά.
Ας ξυπνήσουμε και ας βγούμε παραέξω από τον καθημερινό μικρόκοσμό μας ας δούμε τι πραγματικά είναι δάσος. Αναδάσωση με κυπαρίσσι Αριζόνας δεν είναι δάσος όσο και αν φαίνεται πράσινο. Ποια βιοποικιλότητα της χλωρίδας μπορεί να δικαιολογήσει τον όρο «δάσος» και τι πραγματικά μπορεί να γίνει σ’ αυτό τον τομέα. Χωρίς τους γραφικούς ενθουσιασμούς που μόνο μεγάλες απογοητεύσεις μπορούν να φέρουν. Απλούστατα ας αφήσουμε την φύση να λειτουργήσει. Αλλά πρώτα απ’ όλα ας δεχτούν οι πολιτικοί μας ότι είναι καιρός να απεμπλακούν από την πολυπραγμοσύνη τους σε τεχνικά θέματα για κομματικά οφέλη και ας αφήσουν τους επαγγελματίες να δουλέψουν με τεχνοκρατικά και όχι πολιτικά κριτήρια και όλα θα βρουν τον δρόμο τους.
Ελευθέριος Β.
24 Αυγούστου 2009
http://infognomonpolitics.blogspot.com/2009/08/blog-post_2530.html
Η αλήθεια είναι αλλού. Η αλήθεια είναι εκεί έξω και δεν διαμορφώνεται από σκοτεινούς κύκλους που φυσικά προωθούν την ιδέα των μικροσυμφερόντων για να αποπροσανατολίσουν τον δημόσιο διάλογο σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Ποια είναι η αλήθεια. Μεγάλες εκτάσεις από τα «δάση» που βλέπουμε να καίγονται αυτές τις μέρες είναι θαμνότοποι σκληρόφυλλων ειδών ή πευκοδάση που προέρχονται ακριβώς από την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος από τους αιώνες κατοίκησης και βόσκησης σε εκείνες τις περιοχές. Στο παρελθόν δεν υπήρχε ούτε οικολογική συνείδηση ούτε επιστημονικά οργανωμένη διαχείριση του δάσους. Αλλά και στον 20ο αιώνα στις απαρχές της επιστημονικής διαχείρισης των δασών τα πευκοδάση προωθούνταν στις αναδασώσεις λόγω της αντοχής τους στην ξηρασία και λόγω του ρετσινιού που έδιναν και της ανάπτυξης της μελισσοκομίας που έφερναν.
Αλλά τα πευκοδάση έχουν ενσωματωμένη στην οικολογία τους την φωτιά. Φυσικά μεγάλο μέρος των δασών πεύκου είναι από αναδασώσεις. Ειδικά στην Αττική. Ουσιαστικά με ανθρώπινη παρέμβαση τεράστιες εκτάσεις βελανιδιάς αντικαταστάθηκαν από μονοκαλλιέργειες πεύκου που καταχρηστικά το ορίζουμε «δάσος». Η ίδια η αντοχή του πεύκου στην ξηρασία του δίνει την ανεπιθύμητη ιδιότητα να είναι εξαιρετικά εύφλεκτο. Αλλά εφ όσον μιλάμε συνεχώς για οικολογική καταστροφή αυτό κάπου θα πρέπει να το στηρίξουμε. Ας πούμε το άρθρο αναφέρει τον στόχο της αύξησης των δασικών εκτάσεων στην Ελλάδα.
Ένα πολύ ενδιαφέρον γεγονός που και εγώ δεν το ήξερα όσο είχα τις παρωπίδες του «ευαίσθητου» είναι ότι πράγματι τα δάση στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί και μάλιστα από τον ποιο κατάλληλο φορέα για να κάνει αυτή την αύξηση. Δηλαδή από την ίδια την φύση. Και ο λόγος είναι απλούστατος και τον γνωρίζουμε όλοι. Η αστυφιλία που έσπρωξε από το τέλος του εμφυλίου την μισή Ελλάδα να κατοικεί στον νομό Αττικής απελευθέρωσε τεράστιες εκτάσεις πραγματικά παραγωγικού δάσους στην ορεινή Ελλάδα. Αν έχει κανείς πραγματική ιδέα για το τι είναι δάσος μόνο γέλια του προκαλούν οι αντιδράσεις «ευαίσθητων» κατοίκων όταν πάνε να κόψουν κάποια δένδρα στην Αθήνα για να κάνουν δημόσια έργα ή όταν κάποιοι μέσα στο ενθουσιασμό τους προσπαθούν να «δημιουργήσουν» δάσος με άστοχες αναδασώσεις που δημιουργούν μονοκαλλιέργειες ξηρόφιλων ειδών που ουσιαστικά είναι σαν να σπέρνεις σπίρτα στα βουνά.
Ας ξυπνήσουμε και ας βγούμε παραέξω από τον καθημερινό μικρόκοσμό μας ας δούμε τι πραγματικά είναι δάσος. Αναδάσωση με κυπαρίσσι Αριζόνας δεν είναι δάσος όσο και αν φαίνεται πράσινο. Ποια βιοποικιλότητα της χλωρίδας μπορεί να δικαιολογήσει τον όρο «δάσος» και τι πραγματικά μπορεί να γίνει σ’ αυτό τον τομέα. Χωρίς τους γραφικούς ενθουσιασμούς που μόνο μεγάλες απογοητεύσεις μπορούν να φέρουν. Απλούστατα ας αφήσουμε την φύση να λειτουργήσει. Αλλά πρώτα απ’ όλα ας δεχτούν οι πολιτικοί μας ότι είναι καιρός να απεμπλακούν από την πολυπραγμοσύνη τους σε τεχνικά θέματα για κομματικά οφέλη και ας αφήσουν τους επαγγελματίες να δουλέψουν με τεχνοκρατικά και όχι πολιτικά κριτήρια και όλα θα βρουν τον δρόμο τους.
Ελευθέριος Β.
24 Αυγούστου 2009
http://infognomonpolitics.blogspot.com/2009/08/blog-post_2530.html
Μύθοι και αλήθειες για τη φωτιά στην Πάρνηθα
1.Οι φωτιές στα δάση είναι φυσιολογικά φαινόμενα.
Η φωτιά είναι ομαλά ενταγμένη στα μεσογειακού τύπου οικοσυστήματα. Σε όλες τις χώρες γύρω από τη Μεσόγειο, στην Καλιφόρνια, στο Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, στη Νότια Αφρική, στην Αυστραλία, στη Χιλή είναι σύνηθες φαινόμενο. Την προηγούμενη μόλις εβδομάδα φωτιά στην Καλιφόρνια έκανε στάχτη 2.000 σπίτια. Η Ελλάδα δεν είναι ειδική περίπτωση. Ακόμα και τα ζώα της χώρας μας είναι προσαρμοσμένα σε αυτήν. Υπάρχουν πουλιά που πάνε μόνο στις καμένες εκτάσεις γιατί εκεί βρίσκουν πολλά έντομα. Και τα έντομα είναι πολλά, γιατί τα φυτά που βγαίνουν στις καμένες περιοχές ανθίζουν γρηγορότερα. Είναι, όσο και αν δεν το πιστεύουμε, αυτός ο κύκλος της ζωής των μεσογειακών οικοσυστημάτων. Μια καμένη περιοχή, την πρώτη χρονιά μετά τη φωτιά είναι κήπος.
2. Δεν αντιμετωπίζονται σωστά οι πυρκαγιές
Η πυρκαγιά των δασών θέλει ειδική αντιμετώπιση. Στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ έχουν καταγράψει όλες τις προηγούμενες φωτιές, από το 1985 έως σήμερα. Υπάρχουν σε εξειδικευμένα προγράμματα ανά πάσα στιγμή δεδομένα, όπως οι άνεμοι που φυσούν, μετεωρολογικά και κλιματικά στοιχεία, τα είδη των φυτών που έχουν φυτρώσει, η ηλικία τους, οι εκτάσεις που έχουν ξανακαεί, και ο χρόνος που συνέβη αυτό. Έχοντας διαθέσιμα όλα τα στοιχεία μπορούν να αντιμετωπίσουν τις φλόγες κάθε φορά με τον τρόπο που χρειάζεται. Η σύγκριση με την Ελλάδα είναι καταλυτική. Εδώ ο καθένας λειτουργεί περίπου ως μαθητευόμενος μάγος.
3. Ποιοι είναι οι εμπρηστές
Εμπρηστές στην Ελλάδα είναι η ΔΕΗ, οι ανεξέλεγκτες χωματερές και όσοι έχουν κοπάδια. Δεν υπάρχουν σατανικοί εμπρηστές με κουκούλες και μηχανές που καίνε τα δάση. Υπάρχει και ένα μεγάλο ποσοστό πυρκαγιών που προκαλούνται από άλλες αιτίες. Στη Χαλκιδική η φωτιά ξεκίνησε πέρσι από κεραυνό. Τώρα έλεγε κάποιος ραδιοφωνικός σταθμός ότι υπήρχε εμπρηστικός μηχανισμός στην Πάρνηθα. Είναι λάθος. Βρίσκουν μια παλιά οβίδα και λένε μετά ότι πρόκειται για εμπρηστικό μηχανισμό.
4. Τα πεύκα είναι οι μεγάλοι ένοχοι
Έχουμε μια μανία με τα πεύκα. Τα φυτεύουμε παντού. Στα στρατόπεδα τα βάζουν δίπλα στις πυριτιδαποθήκες. Τα πεύκα όμως έχουν ένα… μειονέκτημα. Χρειάζονται, προκαλούν, τη φωτιά. Ανήκει στο DΝΑ τους.
Στο Πήλιο που δεν έχει πεύκα, πήγαν οι δασολόγοι και φύτεψαν. Τα πεύκα αυτά έχουν καεί έως τώρα τρεις φορές. Στην Πάρνηθα τα πεύκα έκαψαν τα έλατα. Από τη ρητίνη βγαίνει το εύφλεκτο νέφτι.
5. Ο Εθνικός Δρυμός της Πάρνηθας
Υποτίθεται ότι είχαν κάνει Εθνικό Δρυμό και μιλούσαν για τα κρι- κρι που τα έφεραν από την Κρήτη. Είχαν μαντρώσει μια περιοχή και είχαν βάλει μέσα ελάφια. Για να δουλέψει πραγματικά ένα οικοσύστημα με ζαρκάδια και ελάφια έπρεπε να υπήρχαν και λύκοι. Τα ελάφια είχαν γίνει τόσο πολλά που τρώγανε συνεχώς τους φλοιούς των ελάτων.
6. Δεν θα λιγοστέψει το οξυγόνο των Αθηναίων
Άκουσα ότι θα λιγοστέψει το οξυγόνο στην Αθήνα. Το οξυγόνο, τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια, δεν έχει ελαττωθεί. Το οξυγόνο παράγεται κατά ενενήντα τοις εκατό απο τους ωκεανούς. Πιστεύει κανείς ότι στη Σαχάρα δεν έχουν οξυγόνο; Στους πόλους που δεν έχουν δέντρα δεν έχουν οξυγόνο άραγε;
Άκουσα επίσης να λένε και να ξαναλένε εξαφανίστηκε ο τελευταίος πνεύμονας πρασίνου. Δεν ήταν ο τελευταίος πνεύμονας πρασίνου στο Λεκανοπέδιο. Υπάρχει η άλλη πλευρά της Πάρνηθας, η Πεντέλη, ο Υμηττός που ξαναπρασίνισε.
7. Δεν χρειάζονται αντιπλημμυρικά έργα,ούτε αναδασώσεις
Στο Άγιον Όρος, πριν από δέκα χρόνια, μια φωτιά είχε κατακάψει τα πάντα. Καθηγητές και οικολόγοι λέγανε ότι έπρεπε να γίνουν αναδασώσεις. Οι καλόγεροι δεν άφησαν κανέναν να μπει μέσα. Οι καλόγεροι ευτυχώς δεν έχουν γίδια. Το δάσος έγινε καλύτερο απ΄ ό,τι ήταν πριν.
Στην Πάρνηθα σήμερα υπάρχει ένας υποόροφος. Είναι ο σχίνος, η κουμαριά, το πουρνάρι. Σε αυτά τα φυτά καίγεται μόνο το από πάνω μέρος. Καίγεται δηλαδή το 40%. Το 60% το αποτελούν οι ρίζες τους. Αυτά τα φυτά «ξαναπετάνε» αμέσως με τις πρώτες φωτιές. Αυτά που ακούμε περί πλημμυρών κ.λπ. είναι ανοησίες. Το έδαφος και το νερό συγκρατούνται από τον υποόροφο, γιατί οι ρίζες είναι ζωντανές.
Δεν πρέπει να πατήσει κανείς μέσα στην καμένη έκταση, να κόψει κορμούς, να τους σέρνει. Στην Πεντέλη, σε εκείνες τις φοβερές αναδασώσεις, μικρών τμημάτων ευτυχώς, σκάβανε και φύτευαν ασθενικά δεντράκια και συγχρόνως καταστρέφανε γύρω στα 100 μικρά φυτά που είχαν φυτρώσει από μόνα τους.
5 Ιουλίου 2007
Ο Νίκος Μάργαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθυντής της ελληνικής έκδοσης του «Νational Geographic»
Η φωτιά είναι ομαλά ενταγμένη στα μεσογειακού τύπου οικοσυστήματα. Σε όλες τις χώρες γύρω από τη Μεσόγειο, στην Καλιφόρνια, στο Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, στη Νότια Αφρική, στην Αυστραλία, στη Χιλή είναι σύνηθες φαινόμενο. Την προηγούμενη μόλις εβδομάδα φωτιά στην Καλιφόρνια έκανε στάχτη 2.000 σπίτια. Η Ελλάδα δεν είναι ειδική περίπτωση. Ακόμα και τα ζώα της χώρας μας είναι προσαρμοσμένα σε αυτήν. Υπάρχουν πουλιά που πάνε μόνο στις καμένες εκτάσεις γιατί εκεί βρίσκουν πολλά έντομα. Και τα έντομα είναι πολλά, γιατί τα φυτά που βγαίνουν στις καμένες περιοχές ανθίζουν γρηγορότερα. Είναι, όσο και αν δεν το πιστεύουμε, αυτός ο κύκλος της ζωής των μεσογειακών οικοσυστημάτων. Μια καμένη περιοχή, την πρώτη χρονιά μετά τη φωτιά είναι κήπος.
2. Δεν αντιμετωπίζονται σωστά οι πυρκαγιές
Η πυρκαγιά των δασών θέλει ειδική αντιμετώπιση. Στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ έχουν καταγράψει όλες τις προηγούμενες φωτιές, από το 1985 έως σήμερα. Υπάρχουν σε εξειδικευμένα προγράμματα ανά πάσα στιγμή δεδομένα, όπως οι άνεμοι που φυσούν, μετεωρολογικά και κλιματικά στοιχεία, τα είδη των φυτών που έχουν φυτρώσει, η ηλικία τους, οι εκτάσεις που έχουν ξανακαεί, και ο χρόνος που συνέβη αυτό. Έχοντας διαθέσιμα όλα τα στοιχεία μπορούν να αντιμετωπίσουν τις φλόγες κάθε φορά με τον τρόπο που χρειάζεται. Η σύγκριση με την Ελλάδα είναι καταλυτική. Εδώ ο καθένας λειτουργεί περίπου ως μαθητευόμενος μάγος.
3. Ποιοι είναι οι εμπρηστές
Εμπρηστές στην Ελλάδα είναι η ΔΕΗ, οι ανεξέλεγκτες χωματερές και όσοι έχουν κοπάδια. Δεν υπάρχουν σατανικοί εμπρηστές με κουκούλες και μηχανές που καίνε τα δάση. Υπάρχει και ένα μεγάλο ποσοστό πυρκαγιών που προκαλούνται από άλλες αιτίες. Στη Χαλκιδική η φωτιά ξεκίνησε πέρσι από κεραυνό. Τώρα έλεγε κάποιος ραδιοφωνικός σταθμός ότι υπήρχε εμπρηστικός μηχανισμός στην Πάρνηθα. Είναι λάθος. Βρίσκουν μια παλιά οβίδα και λένε μετά ότι πρόκειται για εμπρηστικό μηχανισμό.
4. Τα πεύκα είναι οι μεγάλοι ένοχοι
Έχουμε μια μανία με τα πεύκα. Τα φυτεύουμε παντού. Στα στρατόπεδα τα βάζουν δίπλα στις πυριτιδαποθήκες. Τα πεύκα όμως έχουν ένα… μειονέκτημα. Χρειάζονται, προκαλούν, τη φωτιά. Ανήκει στο DΝΑ τους.
Στο Πήλιο που δεν έχει πεύκα, πήγαν οι δασολόγοι και φύτεψαν. Τα πεύκα αυτά έχουν καεί έως τώρα τρεις φορές. Στην Πάρνηθα τα πεύκα έκαψαν τα έλατα. Από τη ρητίνη βγαίνει το εύφλεκτο νέφτι.
5. Ο Εθνικός Δρυμός της Πάρνηθας
Υποτίθεται ότι είχαν κάνει Εθνικό Δρυμό και μιλούσαν για τα κρι- κρι που τα έφεραν από την Κρήτη. Είχαν μαντρώσει μια περιοχή και είχαν βάλει μέσα ελάφια. Για να δουλέψει πραγματικά ένα οικοσύστημα με ζαρκάδια και ελάφια έπρεπε να υπήρχαν και λύκοι. Τα ελάφια είχαν γίνει τόσο πολλά που τρώγανε συνεχώς τους φλοιούς των ελάτων.
6. Δεν θα λιγοστέψει το οξυγόνο των Αθηναίων
Άκουσα ότι θα λιγοστέψει το οξυγόνο στην Αθήνα. Το οξυγόνο, τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια, δεν έχει ελαττωθεί. Το οξυγόνο παράγεται κατά ενενήντα τοις εκατό απο τους ωκεανούς. Πιστεύει κανείς ότι στη Σαχάρα δεν έχουν οξυγόνο; Στους πόλους που δεν έχουν δέντρα δεν έχουν οξυγόνο άραγε;
Άκουσα επίσης να λένε και να ξαναλένε εξαφανίστηκε ο τελευταίος πνεύμονας πρασίνου. Δεν ήταν ο τελευταίος πνεύμονας πρασίνου στο Λεκανοπέδιο. Υπάρχει η άλλη πλευρά της Πάρνηθας, η Πεντέλη, ο Υμηττός που ξαναπρασίνισε.
7. Δεν χρειάζονται αντιπλημμυρικά έργα,ούτε αναδασώσεις
Στο Άγιον Όρος, πριν από δέκα χρόνια, μια φωτιά είχε κατακάψει τα πάντα. Καθηγητές και οικολόγοι λέγανε ότι έπρεπε να γίνουν αναδασώσεις. Οι καλόγεροι δεν άφησαν κανέναν να μπει μέσα. Οι καλόγεροι ευτυχώς δεν έχουν γίδια. Το δάσος έγινε καλύτερο απ΄ ό,τι ήταν πριν.
Στην Πάρνηθα σήμερα υπάρχει ένας υποόροφος. Είναι ο σχίνος, η κουμαριά, το πουρνάρι. Σε αυτά τα φυτά καίγεται μόνο το από πάνω μέρος. Καίγεται δηλαδή το 40%. Το 60% το αποτελούν οι ρίζες τους. Αυτά τα φυτά «ξαναπετάνε» αμέσως με τις πρώτες φωτιές. Αυτά που ακούμε περί πλημμυρών κ.λπ. είναι ανοησίες. Το έδαφος και το νερό συγκρατούνται από τον υποόροφο, γιατί οι ρίζες είναι ζωντανές.
Δεν πρέπει να πατήσει κανείς μέσα στην καμένη έκταση, να κόψει κορμούς, να τους σέρνει. Στην Πεντέλη, σε εκείνες τις φοβερές αναδασώσεις, μικρών τμημάτων ευτυχώς, σκάβανε και φύτευαν ασθενικά δεντράκια και συγχρόνως καταστρέφανε γύρω στα 100 μικρά φυτά που είχαν φυτρώσει από μόνα τους.
5 Ιουλίου 2007
Ο Νίκος Μάργαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθυντής της ελληνικής έκδοσης του «Νational Geographic»
TA OMOPΦA ΔAΣH OMOPΦA KAIΓONTAI...
Πριν μερικά χρόνια, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ είχε σκηνοθετήσει μια ταινία που λεγόταν «Για Πάντα» (Always). Θέμα της ένας πιλότος πυροσβεστικών αεροπλάνων, ο Πιτ, που σκοτώνεται στο καθήκον μα επιστρέφει σαν πνεύμα για να βοηθήσει τον συνάδελφό του Aλ και την αγαπημένη του Nτορίντα. Δεν ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένη εμπορικά ταινία αλλά μου είχε κεντρίσει το ενδιαφέρον η εκπληκτική κινηματογράφηση σκηνών όπου οι τολμηροί πιλότοι των «Kαναντέρ» ρίχναν τόνους νερού για να κατασβέσουν τα φλεγόμενα δάση. Aυτή η ταινία μου ξανάρθε στο μυαλό αυτές τις μέρες (σημ.admin 24.08.06) όπου με την βοήθεια των ιδιαίτερα δυσμενών καιρικών συνθηκών κάηκε το σύμπαν σε Xαλκιδική, Aρκαδία και Mάνη. Πανέμορφα δάση με πεύκα στις δυο περιοχές και έλατα στην Τρίτη έγιναν στάχτη. Kαταστροφή! H λέξη που έρχεται αβίαστα στα χείλη του καθενός μας είναι μία: Eμπρησμός! Kαταπατητές και αδίστακτοι κερδοσκόποι παίρνουν ένα στουπί μουσκεμένο σε βενζίνη και ένα πανέμορφο δάσος γίνεται παρελθόν. Aυτή είναι βέβαια η εκδοχή που βολεύει τους πολλούς. Γιατί πάντα οι «κακοί» είναι οι «άλλοι». Σίγουρα σε κάθε καταστροφή υπάρχουν ευθύνες, μα πάντα αυτές αναζητούνται στην πλευρά των «άλλων». Δύσκολο να κοιταχτεί κάποιος στον καθρέφτη και να κατηγορήσει τον εαυτό του. Mα γιατί θα μου πείτε και με το δίκιο σας. Eμείς φταίμε για τις φωτιές; O.K. Δεν είπα ακριβώς αυτό. Mα είναι γνωστό σε όλο τον κόσμο, πως τα δάση με πεύκα και έλατα (δέντρα γεμάτα εύφλεκτη ρητίνη) είναι προορισμένα να αυτοκαταστραφούν. Aυτή είναι η φύση. Δεν αλλάζει.
Mα φέτος, μα του χρόνου, μα σε 10 χρόνια από σήμερα, αυτό το όμορφο δασάκι από πεύκα που βλέπετε απέναντί σας δεν θα υπάρχει πια. Και όχι γιατί το έβαλαν στο μάτι οι κερδοσκόποι –που υπάρχουν φυσικά κι αυτοί- αλλά γιατί η φύση φροντίζει από μόνη της για την ανανέωση των γηρασμένων δασών. Mε μια διαδικασία που έχει μπει σε λειτουργία εδώ και εκατομμύρια χρόνια, πλημμυρίζει τα πεύκα με εύφλεκτους χυμούς που τα κάνουν να μοιάζουν σαν ωρολογιακή βόμβα που περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να εκραγεί. Έτσι όταν τα δέντρα παραμεγαλώσουν και πυκνώσουν τόσο που οι αναζωογονητικές ακτίνες του ήλιου δεν φθάνουν στο έδαφος έτσι ώστε να βοηθήσουν τα νέα δέντρα να αναπτυχθούν, έρχεται η ώρα της καταστροφής του παλιού έτσι ώστε να δημιουργηθεί στη θέση του το νέο. Θα μου πείτε μα καλά και μόνο εσύ το ξέρεις αυτό ρε έξυπνε; Φυσικά και όχι. Tο ξέρουν όλοι. Aλλά ο καθένας μας παίρνει τα ρίσκα του τη στιγμή που καταπατάει το οικοπεδάκι μέσα στο δάσος και χτίζει το παλατάκι του. Δεν έχω τίποτε με τους καταπατητές ούτε με τα παλατάκια. Aρκεί να είναι λιγότερο αλλαζόνες και περισσότερο προνοητικοί για να σκεφθούν ότι το σπιτάκι, το μαγαζάκι ή το ξενοδοχειάκι που χτίζεται MEΣA στα πεύκα, χρειάζεται KAI προστασία. Kι όταν λέμε προστασία δεν εννούμε κάποιους ψευτοπυροσβεστήρες κυριολεκτικά της πυρκαϊάς. Πρέπει κατ’ αρχάς να ανοιχτούν δρόμοι. Φαρδιοί δρόμοι που να λειτουργούν και σαν αντιπυρικές ζώνες προστασίας. Δυστυχώς στη μίζερη χώρα μας, ο καθένας μας κοιτάζει πως να «κλείσει» όσο μπορεί περισσότερο τους δρόμους για να μεγαλώσει το οικοπεδάκι του. Tο οποίο ειρήσθω εν παρόδω πρέπει να φροντίζει να το αποψιλώνει, μαζί με την γύρω περιοχή. Kι αν δεν μπορεί γιατί είναι ηλικιωμένος, άρρωστος, πολυάσχολος ή τεμπέλης να συνεννοηθεί με τους γείτονες, με το Δήμαρχο ή δεν ξέρω εγω με ποιόν άλλον και να πληρώσουν εργάτες να το κάνουν για λογαριασμό τους. Θα πρέπει σε όλες τις κατοικημένες περιοχές να υπάρχουν πυροσβεστικοί κρουνοί. Bαρεθήκαμε να ακούμε αυτές τις μέρες ότι τα πυροσβεστικά οχήματα όταν η αυξημένη κίνηση στους στενούς δρόμους τους επέτρεπαν να φθάσουν με το καλό, δεν μπορούσαν να βοηθήσουν γιατί ήταν στεγνές. Πράγμα απόλυτα φυσικό μια και κανείς δεν είχε φροντίσει για το αυτονόητο. Tην ύπαρξη κρουνών. Aλλά ποιός να το κάνει;
Oι ξενοδόχοι και οι εστιάτορες κοιτάνε πως θα ’κονομήσουν σε τρεις μήνες αρκετά για να την βγάλουν και τους υπόλοιπους εννιά. Θα κάτσουν οι άνθρωποι να φροντίζουν και τα γύρω τους δάση. Nα κόψουν τα γερασμένα δέντρα για να αφήσουν χώρο στα φρέσκα να αναπτυχθούν; Mα αυτό προϋποθέτει δουλειά. Kι αφού δεν δουλεύουν οι ίδιοι, δίνουν την ευκαιρία να τους δουλεύουν οι κάθε λογής πολιτικάντηδες, οι οποίοι βγαίνουν στα «παράθυρα» (σαν τον αξιοσέβαστο κ. Nομάρχη Θεσσαλονίκης) και καταγγέλουν εμπρησμούς με εμπρηστικές δηλώσεις δικαιολογώντας ή και προωθώντας ακόμη περισσότερο με αυτό τον τρόπο την περαιτέρω οικοπεδοποίηση των δασών. Kακά τα ψέματα. Tα όμορφα πευκοδάση όμορφα καίγονται. Eίναι φτιαγμένα πρωτίστως γι αυτό και κατά δεύτερο λόγο για να αποτελούν το απαραίτητο φυσικό ντεκόρ σε μια καλοφτιαγμένη τουριστική καρτ ποστάλ. Aν δεν το καταλάβουμε αυτό και δεν αυτοπροστατευθούμε, ακόμη και ένα αυτοκίνητο πυροσβεστικής να υπήρχε η δυνατότητα να παρκάρει μέρα νύχτα μπροστά σε κάθε σπίτι χτισμένο μέσα σε τέτοιο περιβάλλον δεν πρόκειται να βοηθήσει να σωθεί όταν έρθει η «κακιά η ώρα». Γιατί σας τα λέω όλα αυτά; Mα κουράστηκα να ακούω αδικαιολόγητα κλάμματα και οιμωγές κάθε φορά που γίνεται κάτι: «Δεν υπάρχει κράτος», «Mας αφήσανε να καούμε» «άργησε να έρθει η πυροσβεστική». Aν δεν υπάρξει επιτέλους η πρόληψη για αποφυγή των κινδύνων ή έστω την ελαχιστοποίησή τους, η εκ των υστέρων επέμβαση δεν θα μπορέσει να έχει σε καμμιά περίπτωση ικανοποιητικά αποτελέσματα. Tα πράγματα είναι απλά. Aν δεν τρέφεται σωστά κάποιος, το πιο πιθανό είναι να αρρωστήσει. Kι όσο πιο «λάθος» τρέφεται, τόσο πιο βαρειά θα είναι και η ασθένειά του.
Aυτό είναι κάτι που όλοι πια το γνωρίζουν καλά. Όπως και το γεγονός ότι αν χτίσει μέσα σε μια κοιλάδα βουτηγμένη στο ρετσίνι, κάποια στιγμή με μαθηματική ακρίβεια θα έρθει η ώρα να αντιμετωπίσει τον φοβερό εχθρό. Eίτε το θέλει είτε όχι. Eίτε «υπάρχει κράτος» είτε όχι. Kι όσο πιο καλά έχει προετοιμαστεί γι’ αυτό, πιο αλώβητος θα βγει από την δοκιμασία. Eξ άλλου από πιό κράτος να ζητήσει κανείς βοήθεια; Tο κράτος δεν είμαστε εμείς; Eμείς δεν το αποτελούμε; Eμείς λοιπόν είμαστε αμελείς! Eμείς, που κοιτάμε να δίνουμε στο «κράτος» όσο μπορούμε λιγότερα και από την άλλη ψηφίζουμε πολιτικούς που τρώνε όσο μπορούν περισσότερα. Xωρίς ποτέ να ζητάμε λογαριασμό και χωρίς ποτέ να απαιτούμε να πληρώνει ο καθένας για τις πράξεις και τις παραλείψεις του με φυλακή και δήμευση περιουσιών όχι με «πολιτική ευθύνη» και χαμόγελα συγκατάβασης... Tο θέμα είναι ότι τρία πανέμορφα δάση είναι πια παρελθόν. Mπορούμε όλοι μαζί να βοηθήσουμε να περιορίσουμε τις ζημιές στα επόμενα. Nα σώσουμε ότι μπορούμε. Γιατί το να ισχυριστεί κανείς πως μπορεί να μηδενίσει τις δασικές πυρκαϊές είναι το ίδιο με το να μας ανακοινώσει την ανακάλυψη του φίλτρου της αθανασίας.
Νίκος Κουλαυτάκης
24.08.2006
http://www.cinemad.gr/content/view/633/71/
Mα φέτος, μα του χρόνου, μα σε 10 χρόνια από σήμερα, αυτό το όμορφο δασάκι από πεύκα που βλέπετε απέναντί σας δεν θα υπάρχει πια. Και όχι γιατί το έβαλαν στο μάτι οι κερδοσκόποι –που υπάρχουν φυσικά κι αυτοί- αλλά γιατί η φύση φροντίζει από μόνη της για την ανανέωση των γηρασμένων δασών. Mε μια διαδικασία που έχει μπει σε λειτουργία εδώ και εκατομμύρια χρόνια, πλημμυρίζει τα πεύκα με εύφλεκτους χυμούς που τα κάνουν να μοιάζουν σαν ωρολογιακή βόμβα που περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να εκραγεί. Έτσι όταν τα δέντρα παραμεγαλώσουν και πυκνώσουν τόσο που οι αναζωογονητικές ακτίνες του ήλιου δεν φθάνουν στο έδαφος έτσι ώστε να βοηθήσουν τα νέα δέντρα να αναπτυχθούν, έρχεται η ώρα της καταστροφής του παλιού έτσι ώστε να δημιουργηθεί στη θέση του το νέο. Θα μου πείτε μα καλά και μόνο εσύ το ξέρεις αυτό ρε έξυπνε; Φυσικά και όχι. Tο ξέρουν όλοι. Aλλά ο καθένας μας παίρνει τα ρίσκα του τη στιγμή που καταπατάει το οικοπεδάκι μέσα στο δάσος και χτίζει το παλατάκι του. Δεν έχω τίποτε με τους καταπατητές ούτε με τα παλατάκια. Aρκεί να είναι λιγότερο αλλαζόνες και περισσότερο προνοητικοί για να σκεφθούν ότι το σπιτάκι, το μαγαζάκι ή το ξενοδοχειάκι που χτίζεται MEΣA στα πεύκα, χρειάζεται KAI προστασία. Kι όταν λέμε προστασία δεν εννούμε κάποιους ψευτοπυροσβεστήρες κυριολεκτικά της πυρκαϊάς. Πρέπει κατ’ αρχάς να ανοιχτούν δρόμοι. Φαρδιοί δρόμοι που να λειτουργούν και σαν αντιπυρικές ζώνες προστασίας. Δυστυχώς στη μίζερη χώρα μας, ο καθένας μας κοιτάζει πως να «κλείσει» όσο μπορεί περισσότερο τους δρόμους για να μεγαλώσει το οικοπεδάκι του. Tο οποίο ειρήσθω εν παρόδω πρέπει να φροντίζει να το αποψιλώνει, μαζί με την γύρω περιοχή. Kι αν δεν μπορεί γιατί είναι ηλικιωμένος, άρρωστος, πολυάσχολος ή τεμπέλης να συνεννοηθεί με τους γείτονες, με το Δήμαρχο ή δεν ξέρω εγω με ποιόν άλλον και να πληρώσουν εργάτες να το κάνουν για λογαριασμό τους. Θα πρέπει σε όλες τις κατοικημένες περιοχές να υπάρχουν πυροσβεστικοί κρουνοί. Bαρεθήκαμε να ακούμε αυτές τις μέρες ότι τα πυροσβεστικά οχήματα όταν η αυξημένη κίνηση στους στενούς δρόμους τους επέτρεπαν να φθάσουν με το καλό, δεν μπορούσαν να βοηθήσουν γιατί ήταν στεγνές. Πράγμα απόλυτα φυσικό μια και κανείς δεν είχε φροντίσει για το αυτονόητο. Tην ύπαρξη κρουνών. Aλλά ποιός να το κάνει;
Oι ξενοδόχοι και οι εστιάτορες κοιτάνε πως θα ’κονομήσουν σε τρεις μήνες αρκετά για να την βγάλουν και τους υπόλοιπους εννιά. Θα κάτσουν οι άνθρωποι να φροντίζουν και τα γύρω τους δάση. Nα κόψουν τα γερασμένα δέντρα για να αφήσουν χώρο στα φρέσκα να αναπτυχθούν; Mα αυτό προϋποθέτει δουλειά. Kι αφού δεν δουλεύουν οι ίδιοι, δίνουν την ευκαιρία να τους δουλεύουν οι κάθε λογής πολιτικάντηδες, οι οποίοι βγαίνουν στα «παράθυρα» (σαν τον αξιοσέβαστο κ. Nομάρχη Θεσσαλονίκης) και καταγγέλουν εμπρησμούς με εμπρηστικές δηλώσεις δικαιολογώντας ή και προωθώντας ακόμη περισσότερο με αυτό τον τρόπο την περαιτέρω οικοπεδοποίηση των δασών. Kακά τα ψέματα. Tα όμορφα πευκοδάση όμορφα καίγονται. Eίναι φτιαγμένα πρωτίστως γι αυτό και κατά δεύτερο λόγο για να αποτελούν το απαραίτητο φυσικό ντεκόρ σε μια καλοφτιαγμένη τουριστική καρτ ποστάλ. Aν δεν το καταλάβουμε αυτό και δεν αυτοπροστατευθούμε, ακόμη και ένα αυτοκίνητο πυροσβεστικής να υπήρχε η δυνατότητα να παρκάρει μέρα νύχτα μπροστά σε κάθε σπίτι χτισμένο μέσα σε τέτοιο περιβάλλον δεν πρόκειται να βοηθήσει να σωθεί όταν έρθει η «κακιά η ώρα». Γιατί σας τα λέω όλα αυτά; Mα κουράστηκα να ακούω αδικαιολόγητα κλάμματα και οιμωγές κάθε φορά που γίνεται κάτι: «Δεν υπάρχει κράτος», «Mας αφήσανε να καούμε» «άργησε να έρθει η πυροσβεστική». Aν δεν υπάρξει επιτέλους η πρόληψη για αποφυγή των κινδύνων ή έστω την ελαχιστοποίησή τους, η εκ των υστέρων επέμβαση δεν θα μπορέσει να έχει σε καμμιά περίπτωση ικανοποιητικά αποτελέσματα. Tα πράγματα είναι απλά. Aν δεν τρέφεται σωστά κάποιος, το πιο πιθανό είναι να αρρωστήσει. Kι όσο πιο «λάθος» τρέφεται, τόσο πιο βαρειά θα είναι και η ασθένειά του.
Aυτό είναι κάτι που όλοι πια το γνωρίζουν καλά. Όπως και το γεγονός ότι αν χτίσει μέσα σε μια κοιλάδα βουτηγμένη στο ρετσίνι, κάποια στιγμή με μαθηματική ακρίβεια θα έρθει η ώρα να αντιμετωπίσει τον φοβερό εχθρό. Eίτε το θέλει είτε όχι. Eίτε «υπάρχει κράτος» είτε όχι. Kι όσο πιο καλά έχει προετοιμαστεί γι’ αυτό, πιο αλώβητος θα βγει από την δοκιμασία. Eξ άλλου από πιό κράτος να ζητήσει κανείς βοήθεια; Tο κράτος δεν είμαστε εμείς; Eμείς δεν το αποτελούμε; Eμείς λοιπόν είμαστε αμελείς! Eμείς, που κοιτάμε να δίνουμε στο «κράτος» όσο μπορούμε λιγότερα και από την άλλη ψηφίζουμε πολιτικούς που τρώνε όσο μπορούν περισσότερα. Xωρίς ποτέ να ζητάμε λογαριασμό και χωρίς ποτέ να απαιτούμε να πληρώνει ο καθένας για τις πράξεις και τις παραλείψεις του με φυλακή και δήμευση περιουσιών όχι με «πολιτική ευθύνη» και χαμόγελα συγκατάβασης... Tο θέμα είναι ότι τρία πανέμορφα δάση είναι πια παρελθόν. Mπορούμε όλοι μαζί να βοηθήσουμε να περιορίσουμε τις ζημιές στα επόμενα. Nα σώσουμε ότι μπορούμε. Γιατί το να ισχυριστεί κανείς πως μπορεί να μηδενίσει τις δασικές πυρκαϊές είναι το ίδιο με το να μας ανακοινώσει την ανακάλυψη του φίλτρου της αθανασίας.
Νίκος Κουλαυτάκης
24.08.2006
http://www.cinemad.gr/content/view/633/71/
Δευτέρα 24 Αυγούστου 2009
Πυρκαγιά στην Κασσάνδρα, η επόμενη μέρα!
Η φωτιά στην Κασσάνδρα Χαλκιδικής δυστυχώς προκάλεσε σημαντικές υλικές ζημιές! Ωστόσο, ΕΥΤΥΧΩΣ δεν θρηνήσαμε περισσότερα θύματα παρά την έντασή της πυρκαγιάς, την ταχύτατη εξάπλωσή της, τα πολλά προβλήματα που παρουσιάστηκαν στις υποδομές της περιοχής (σταμάτησε η ηλεκτροδότηση και η υδροδότηση στην περιοχή), το γεγονός ότι εγκλωβίστηκαν από ξηράς στην Χανιώτη και στο Πολύχρονο πολλοί κάτοικοι και τουρίστες και τελικά, την καθυστερημένη αντιμετώπισή της. Όλα συνέβαλαν για την πρόκληση μιας πραγματικής καταστροφής, η οποία δεν αποφεύχθηκε. Με όλα αυτά που έγιναν θα λέγαμε ότι δεν θρηνήσαμε θύματα, επειδή… ο Θεός έβαλε το χεράκι του… ΕΥΤΥΧΩΣ!!! Η φωτιά πέρασε μέσα σε κατοικημένες περιοχές, έφτασε στην θάλασσα σε ορισμένα σημεία, ενώ σε όλο το δάσος βρίσκονται διάσπαρτες εξοχικές κατοικίες και τουριστικές υποδομές με πολλούς επισκέπτες αυτήν την περίοδο και παρ’ όλα αυτά δεν θρηνήσαμε θύματα πέρα από ένα πνιγμό του γερμανού τουρίστα. Επίσης, ΕΥΤΥΧΩΣ που δεν εκδηλώθηκε Σαββατοκύριακο… Ξεκίνησε την Δευτέρα 21/08, μόλις είχαν αποχωρήσει πολλοί επισκέπτες τόσο του Σαββατοκύριακου όσο και αυτών που παρέτειναν τις διακοπές του Δεκαπενταύγουστου.
Στα Μ.Μ.Ε. τόσο τα τοπικά όσο και τα εθνικής εμβέλειας έχει ήδη αρχίσει η συζήτηση για την απόδοση ευθυνών, η οποία γίνεται καλώς εφόσον επιφέρει βελτίωση στις υποδομές, στην πρόληψη, στην οργάνωση, αλλά και στην παιδεία μας για την αντιμετώπιση ανάλογων φυσικών καταστροφών! Με την εμμονή στην απόδοση ευθυνών στους «άλλους», υπάρχει κίνδυνος να αποπροσανατολιστούμε από την ουσία και τα απαραίτητα μέτρα που πρέπει να ληφθούν μετά την πυρκαγιά και η καταστροφή να γίνει αντικείμενο πολιτικής διαμάχης, ιδίως αυτήν την προεκλογική περίοδο! Ας αναλογιστούμε όλοι τις ευθύνες μας και ας προχωρήσουμε στην ορθολογική αντιμετώπιση της κατάστασης έτσι ώστε να μην επαναλάβουμε ξανά τα ίδια λάθη. Το δάσος δεν έχει κομματική υπόσταση…
Οι επερχόμενες, άμεσες πιθανές «φυσικές καταστροφές» που δύνανται να προκληθούν αν δεν προσέξουμε, είναι οι πλημμύρες. Τα πρωτοβρόχια έρχονται και η έκταση της καμένης βλάστησης περίπου 50.000 στρ., δημιουργεί σημαντικές ανησυχίες για την πιθανή πρόκληση πλημμύρων μετά από έντονες βροχοπτώσεις, κυρίως στις περιοχές γύρω από τα ρέματα! Στο σύνολο των χωριών της περιοχής καταλήγουν ξηρορέματα! Ας προσέξουμε αν δεν θέλουμε να ζήσουμε και άλλες καταστροφές! Πόσες φορές όμως θα «βάζει ο Θεός το χεράκι του» και δεν θα θρηνούμε θύματα; Ας γίνει το πάθημα – μάθημα και ας φροντίσουμε για άμεσες επεμβάσεις με στόχο την αντιπλημμυρική προστασία της περιοχής! Μετά από δασικές πυρκαγιές τα αντιπλημμυρικά μέτρα πρέπει να είναι κατά πολύ αυξημένα! Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί μέριμνα για καλύτερη οργάνωση της δασοπροστασίας και της πρόληψης από πυρκαγιές. Ας μην ξεχνάμε ότι δεν κάηκε όλη η Χαλκιδική! Η κάλυψη της Χαλκιδικής από πευκοδάση συνεχίζει να είναι υψηλή, πράγμα που σημαίνει ότι συνεχίζει να διατηρεί το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τον τουρισμό. Ωστόσο, εάν δεν φροντίσουμε για την προστασία τους, θα είναι θέμα χρόνου να ζήσουμε σύντομα νέα ανάλογη καταστροφή, μιας και η πλειοψηφία των δασών της Χαλκιδικής είναι «ώριμα» και εξίσου ιδιαίτερα εύφλεκτα!
Για να αντιμετωπίσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ανάλογα περιστατικά δεν έχουμε παρά να «ακούσουμε» την φύση και να μελετήσουμε τις λειτουργίες της, να υπερβούμε την ανθρωποκεντρική αντιμετώπιση του περιβάλλοντος, έτσι ώστε να προβούμε στις κατάλληλες δράσεις, μέσω της συνεργασίας και όχι του ανταγωνισμού με το «σπίτι μας» που λέγεται περιβάλλον!
Ας δούμε την Οικολογική και Περιβαλλοντική διάσταση της πυρκαγιάς!
Το πευκοδάσος ως οικοσύστημα, αναγνωρίζει την φωτιά και μάλιστα στην διαδρομή της φυσικής εξέλιξης του έχει «προσαρμοστεί» έτσι ώστε να αποτελεί μέρος της οικολογίας του! Οι κάτοικοι της περιοχής καθώς και όσοι έσπευσαν για να βοηθήσουν στην κατάσβεση έγιναν μάρτυρες της ταχύτατης εξάπλωσης της φωτιάς, παρά το γεγονός ότι άνεμοι που έπνεαν αυτήν την περίοδο, πέρα από το αρχικό μπουρίνι, δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυροί. Όσοι ήταν παρόντες θυμούνται τις «πύρινες» κουκουνάρες να πετάγονται σε μεγάλη απόσταση κατά την διάρκεια της φωτιάς, με αποτέλεσμα να επιταχύνουν την εξάπλωση της. Αυτός ο μηχανισμός μας δείχνει ότι το πευκοδάσος «ήθελε» να καεί!!!
Το συγκεκριμένο δάσος ήταν πολύ «γέρικο». Τα περισσότερα δέντρα ήταν πολύ μεγάλα σε ηλικία ενώ η πυκνότητα του δάσους δεν επέτρεπε την ανάπτυξη νέων ατόμων με αποτέλεσμα να μην μπορεί να «ανανεωθεί» το οικοσύστημα. Από την στιγμή που δεν φροντίσαμε να ανανεώνουμε εμείς το πευκοδάσος με κοπή των γέρικων δέντρων και καθαρισμό των πευκοβελόνων, ήταν φυσικό αποτέλεσμα η τραγική εξέλιξη που όλοι παρακολουθήσαμε!
Τραγική για εμάς που θα στερηθούμε το δάσος για πάνω από 10 – 15 χρόνια και όχι για το δασικό οικοσύστημα το οποίο έχει ήδη ξεκινήσει την αναγέννησή του! Ήδη έχουν διασκορπιστεί οι πρώτοι σπόροι από τις καμένες κουκουνάρες και σε 10 χρόνια θα έχουμε πεύκα μέχρι και 10 ετών αφού την σπορά την έχει ήδη κάνει η φύση! Εμείς δεν έχουμε παρά να αφήσουμε ανεπηρέαστη την φύση να λειτουργήσει από μόνη της! Του χρόνου θα δούμε αυτήν την περιοχή ανθισμένη και καταπράσινη, ενώ σιγά-σιγά με τα χρόνια θα βλέπουμε την χαμηλή βλάστηση να αυξάνεται και οι αποχρώσεις του πράσινου να μεταβάλλονται όχι μόνο με την εποχή αλλά και με τον χρόνο. Σε 15 με 20 χρόνια θα έχουμε ένα πλήρες νεανικό πευκοδάσος που η πλειοψηφία των πεύκων θα καρποφορούν και η πλήρη επαναφορά στην προηγούμενη κατάσταση, με το σύνολο των ειδών θα έχει ολοκληρωθεί σε 50 περίπου χρόνια. Τα επόμενα χρόνια θα θαυμάσουμε την υψηλή παραγωγικότητα που παρουσιάζουν αντίστοιχα οικοσυστήματα μετά από πυρκαγιά και την σταδιακή αύξηση της βλάστησης με την εναλλαγή και την σταδιακή εποίκηση του συνόλου των ειδών. Μπορεί να προσομοιωθεί με την ζωή ενός ανθρώπου ο οποίος αναπτύσσεται ταχύτατα όσο ποιο νέος είναι ώσπου να ωριμάσει και να σταματήσει ή ανάπτυξή του και μετά από κάποια χρόνια ζωής να επέλθει ο θάνατος ως φυσική εξέλιξη!
Δεν έχουμε λοιπόν πρόβλημα από μία «Οικολογική Καταστροφή», όπως δυστυχώς ακούω σε όλα τα Μ.Μ.Ε. απλά η φύση λειτουργεί σε άλλους ρυθμούς… Η φύση όπως και οι ζωντανοί οργανισμοί (όπως και ο άνθρωπος), είναι δυναμικά συστήματα στο οποία αναπόσπαστα μέρη είναι ο θάνατος και η γέννηση.
Ωστόσο, χρειάζεται μεγάλη προσοχή τώρα έτσι ώστε να αποφευχθεί οποιαδήποτε ανθρωπογενή παρέμβαση που θα είχε ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της φυσικής αναγέννησης του πευκοδάσους. Η οικολογική καταστροφή δεν έγινε, μιας και η ικανότητα αυτό-ανανέωσης είναι δεδομένη από τους φυσικούς μηχανισμούς, αλλά υπάρχει άμεσος κίνδυνος να πραγματοποιηθεί εάν οι δράσεις μας δεν συμβαδίζουν με τις αρχές της οικολογίας και δεν ληφθούν μέτρα για την προστασία των μηχανισμών αυτών, δηλαδή του κύκλου ζωής ενός πευκοδάσους!
Η αναδάσωση αποτελεί το χειρότερο που θα μπορούσαμε να κάνουμε στο δασικό οικοσύστημα αφού θα διακόπταμε την λειτουργία της φύσης που έχει σχέση με την αναγέννησή της. Με την αναδάσωση υπάρχει κίνδυνος από ένα φυσικότατο και ζωντανό δασικό με υψηλή βιοποικιλότητα οικοσύστημα, να το μετατρέψουμε σε μία μονοκαλλιέργεια πεύκου όπου λιγότερα είδη μπορούν να εποικίσουν, με χαμηλή βιοποικιλότητα! Ένα αντίστοιχο «τεχνητό» οικοσύστημα είναι ποιο εύθραυστο και επιρρεπές σε αρρώστιες και καταστροφές! Κλασική περίπτωση «υποβάθμισης του περιβάλλοντος» που ασκούνταν, κυρίως κατά το παρελθόν, για το «καλό του περιβάλλοντος», όταν η επιστήμη της Οικολογίας και του Περιβάλλοντος δεν είχε αναπτυχθεί στον βαθμό που έχει σήμερα! Ακόμα και αν αυτή γίνει με τις καλύτερες δυνατές αρχές της επιστήμης, αυτό που θα καταφέρουμε είναι να μετατρέψουμε ένα φυσικό δάσος σε τεχνητό…
Η αναδάσωση πρέπει να γίνει μόνο σε δασικές εκτάσεις που είχαν καεί στο παρελθόν στις οποίες τα νεαρά πεύκα δεν έχουν προλάβει να παράγουν σπόρους. Σε αυτή τη περίπτωση δεν μπορεί να λειτουργήσει η φυσική αναγέννηση. Ακόμα και αυτές οι περιοχές, εάν δεν αναδασωθούν θα καλυφθούν με πεύκα αλλά μετά από πολλά χρόνια με την εξάπλωση τους από τα γειτονικά δάση, έτσι ώστε θεωρώ ότι καλό θα ήταν να γίνει μια αραιή και με μεγάλη προσοχή αναδάσωση, μετά από την εκπόνηση των απαιτούμενων από την Νομοθεσία μελετών από αρμόδιους επιστήμονες.
Άλλες ανθρωπογενείς παρεμβάσεις οι οποίες πρέπει να αποφευχθούν αυστηρά είναι: η βόσκηση και η καταπάτηση στις καμένες περιοχές. Παρεμβάσεις πέρα από τον καθαρισμό από κορμούς και την τοποθέτησή τους σε αναβαθμίδες, ιδιαίτερα σε σημεία με μεγάλες κλίσεις για την μείωση της διάβρωσης, δεν χρειάζεται να γίνουν!
Πρέπει να αφήσουμε την φύση να αυτό-αναγεννηθεί! Εμείς πρέπει να εστιαστούμε στα μέτρα και στις μεθόδους που θα διασφαλίσουν την αποφυγή της ανθρώπινης παρέμβασης στο δάσος για τουλάχιστον 15 με 20 χρόνια. Ο βαθμός που αυτό θα επιτευχθεί θα αντικατοπτρίζει τον βαθμό επαναφοράς του οικοσυστήματος στην προηγούμενη, φυσική του κατάσταση! Ας βοηθήσουμε όλοι έτσι ώστε να επικρατήσουν οι αρχές της Επιστήμης και του σεβασμού των μηχανισμών της φύσης και όχι των μικροπολιτικών και ατομικών συμφερόντων! Και προτού κατακρίνουμε τους πολιτικούς, ας αναλογιστούμε ότι εμείς τους εκλέγουμε με την προσδοκία να ικανοποιήσουν τα προσωπικά μας θελήματα! Ας αναλογιστούμε πόσοι ψηφοφόροι θα είχαν ανάγκη να «μεγαλώσουν» το οικόπεδό τους χωρίς πολλά προβλήματα με τους θεσμούς! Ας υπερβούμε το προσωπικό μας συμφέρον και ας κοιτάξουμε το συλλογικό! Μόνο μετά από αυτή τη συνειδητοποίηση της συμμετοχής όλων μας, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος θα μπορούμε να υποχρεώσουμε τους πολιτικούς να εφαρμόσουν σωστές πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος! Σήμερα, αντί να τους πιέζουμε για έργα που θα επιφέρουν το καλό του συνόλου, τους ζητάμε να ικανοποιήσουν το προσωπικό μας συμφέρον και στις χειρότερες των περιπτώσεων το «κακό» του γείτονά μας… Ας αναλάβουμε λοιπόν όλοι τις ευθύνες μας, ιδίως αυτήν την προεκλογική περίοδο και ας αποδείξουμε στους πολιτικούς που θα μας αντιπροσωπεύσουν την ερχόμενη τετραετία ότι αποφασίζουμε με γνώμονα το συλλογικό συμφέρον και τον σεβασμό στο περιβάλλον που θα αφήσουμε στην επόμενη γενιά, στα παιδιά μας! Τότε και μόνο τότε θα αλλάξουν τα πράγματα!
Η μέθοδος της «αντιπυράς»!
Η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών πρέπει να γίνεται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τον τύπο του δάσους αλλά και τις μετωρολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες οι οποίες επικρατούν κατά την εξέλιξη της πυρκαγιάς! Θα ήθελα να αναφέρω μία μέθοδο δασοπυρόσβεσης που εφαρμόζουν οι κάτοικοι της περιοχής, ιδιαίτερα οι κάτοικοι του Κασσανδρινού οι οποίοι έχουν μεγαλώσει και άρα, έχουν «προσαρμοστεί» στο συγκεκριμένο πευκοδάσος! Την μέθοδο της «Αντιπυράς»! Σύμφωνα με αυτή, ελέγχεται η κατεύθυνση της φωτιάς και εκτιμάται ο χρόνος που αυτή θα προσεγγίσει έτσι ώστε να ανοίγονται ζώνες δασοπυρόσβεσης σε ικανή απόσταση οι οποίες καθαρίζονται εντελώς από βλάστηση με τεχνητά μέσα (σκαπτικά, μπουλντόζες, κτλ) έτσι ώστε να προκαθορίζεται η έκταση που θα καεί. Έπειτα, ανάβουν ελεγχόμενη φωτιά στην έκταση από την ζώνη προς το μέτωπο της φωτιάς, έτσι ώστε όταν αυτό πλησιάσει να συναντήσει κάρβουνα και όχι πρόσφορο καύσιμο ξύλο και τελικά να εξασθενίσει ώσπου να σβήσει.
Εάν η φωτιά φτάσει στην ζώνη δασοπυρόσβεσης με όλη της την ένταση, είναι πολύ εύκολο να επεκταθεί και πέρα από αυτήν, αφού τα κουκουνάρια του πεύκου όταν καίγονται έχουν την ιδιότητα να εκτοξεύονται πολλά μέτρα μακριά σαν πύρινες μπάλες και σε πολλές περιπτώσεις, περισσότερα από 100 μέτρα απόσταση! Έτσι, στην περίπτωση του συγκεκριμένου δάσους χαλέπιου πεύκης, να καθίστανται αυτές οι ζώνες ελλιπείς για την κατάπαυση της φωτιάς.
Όπως χαρακτηριστικά λένε οι κάτοικοι της περιοχής που ζουν σε αυτό το Δάσος «η φωτιά σβήνει μόνο με φωτιά»!
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία πρέπει να γίνεται από έμπειρους, όπως οι κάτοικοι της περιοχής που έχουν μεγαλώσει με την φωτιά στο πευκοδάσος, γιατί στην αντίθετη περίπτωση μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερο πρόβλημα!
Αυτή η μέθοδος είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα γνώσης που απορρέει από την εμπειρία των κατοίκων του Κασσανδρινού, αλλά και φυσικής προσαρμογής του ανθρώπου στο περιβάλλον του! Για να μπορέσει να επιβιώσει και να σώσει τις περιουσίες του ο άνθρωπος καταμεσής ενός τόσο εύφλεκτου πευκοδάσους, ανέπτυξε την γνώση της προστασίας του από δασικές πυρκαγιές! Αυτές οι μέθοδοι πρέπει να μελετούνται, να αξιολογούνται καθώς και να διδάσκουν όλους όσους ασχολούνται με την Δασοπροστασία και με το Περιβάλλον γενικότερα. Αυτά τα παραδείγματα πρέπει να εξελίσσονται και να εφαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση της φυσικής καταστροφής!
Αυτή η μέθοδος, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις (ανάλογα με το είδος του δάσους και τις καιρικές συνθήκες) είναι η πλέον κατάλληλη, δυστυχώς δεν επιτρέπεται από την κείμενη Νομοθεσία! Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις οι κάτοικοι της περιοχής την εφάρμοσαν, όπως στην περιοχή της Αγίας Αναστασίας όπου και σταμάτησε η φωτιά… Δεν είναι τυχαίο ότι ενώ όλο το δάσος καιγόταν, το Κασσανδρινό δεν κινδύνευσε παρ’ ότι «περικυκλώνεται» από το εν λόγω δάσος!
Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω τόσο τους γνώστες της μεθόδου της αντιπυράς, όσο και τους επαγγελματίες υλοτόμους που κατέφθασαν κυρίως από την ορεινή Χαλκιδική αλλά και από άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, οι οποίοι βοήθησαν σημαντικά στην γρήγορη διάνοιξη δασικών ζωνών και δρόμων.
Κοτσερίδης Ιωακείμ,
Περιβαλλοντολόγος
25 08 2006
http://www.halkidikinews.gr/content/view/434/27/
Στα Μ.Μ.Ε. τόσο τα τοπικά όσο και τα εθνικής εμβέλειας έχει ήδη αρχίσει η συζήτηση για την απόδοση ευθυνών, η οποία γίνεται καλώς εφόσον επιφέρει βελτίωση στις υποδομές, στην πρόληψη, στην οργάνωση, αλλά και στην παιδεία μας για την αντιμετώπιση ανάλογων φυσικών καταστροφών! Με την εμμονή στην απόδοση ευθυνών στους «άλλους», υπάρχει κίνδυνος να αποπροσανατολιστούμε από την ουσία και τα απαραίτητα μέτρα που πρέπει να ληφθούν μετά την πυρκαγιά και η καταστροφή να γίνει αντικείμενο πολιτικής διαμάχης, ιδίως αυτήν την προεκλογική περίοδο! Ας αναλογιστούμε όλοι τις ευθύνες μας και ας προχωρήσουμε στην ορθολογική αντιμετώπιση της κατάστασης έτσι ώστε να μην επαναλάβουμε ξανά τα ίδια λάθη. Το δάσος δεν έχει κομματική υπόσταση…
Οι επερχόμενες, άμεσες πιθανές «φυσικές καταστροφές» που δύνανται να προκληθούν αν δεν προσέξουμε, είναι οι πλημμύρες. Τα πρωτοβρόχια έρχονται και η έκταση της καμένης βλάστησης περίπου 50.000 στρ., δημιουργεί σημαντικές ανησυχίες για την πιθανή πρόκληση πλημμύρων μετά από έντονες βροχοπτώσεις, κυρίως στις περιοχές γύρω από τα ρέματα! Στο σύνολο των χωριών της περιοχής καταλήγουν ξηρορέματα! Ας προσέξουμε αν δεν θέλουμε να ζήσουμε και άλλες καταστροφές! Πόσες φορές όμως θα «βάζει ο Θεός το χεράκι του» και δεν θα θρηνούμε θύματα; Ας γίνει το πάθημα – μάθημα και ας φροντίσουμε για άμεσες επεμβάσεις με στόχο την αντιπλημμυρική προστασία της περιοχής! Μετά από δασικές πυρκαγιές τα αντιπλημμυρικά μέτρα πρέπει να είναι κατά πολύ αυξημένα! Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί μέριμνα για καλύτερη οργάνωση της δασοπροστασίας και της πρόληψης από πυρκαγιές. Ας μην ξεχνάμε ότι δεν κάηκε όλη η Χαλκιδική! Η κάλυψη της Χαλκιδικής από πευκοδάση συνεχίζει να είναι υψηλή, πράγμα που σημαίνει ότι συνεχίζει να διατηρεί το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τον τουρισμό. Ωστόσο, εάν δεν φροντίσουμε για την προστασία τους, θα είναι θέμα χρόνου να ζήσουμε σύντομα νέα ανάλογη καταστροφή, μιας και η πλειοψηφία των δασών της Χαλκιδικής είναι «ώριμα» και εξίσου ιδιαίτερα εύφλεκτα!
Για να αντιμετωπίσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ανάλογα περιστατικά δεν έχουμε παρά να «ακούσουμε» την φύση και να μελετήσουμε τις λειτουργίες της, να υπερβούμε την ανθρωποκεντρική αντιμετώπιση του περιβάλλοντος, έτσι ώστε να προβούμε στις κατάλληλες δράσεις, μέσω της συνεργασίας και όχι του ανταγωνισμού με το «σπίτι μας» που λέγεται περιβάλλον!
Ας δούμε την Οικολογική και Περιβαλλοντική διάσταση της πυρκαγιάς!
Το πευκοδάσος ως οικοσύστημα, αναγνωρίζει την φωτιά και μάλιστα στην διαδρομή της φυσικής εξέλιξης του έχει «προσαρμοστεί» έτσι ώστε να αποτελεί μέρος της οικολογίας του! Οι κάτοικοι της περιοχής καθώς και όσοι έσπευσαν για να βοηθήσουν στην κατάσβεση έγιναν μάρτυρες της ταχύτατης εξάπλωσης της φωτιάς, παρά το γεγονός ότι άνεμοι που έπνεαν αυτήν την περίοδο, πέρα από το αρχικό μπουρίνι, δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυροί. Όσοι ήταν παρόντες θυμούνται τις «πύρινες» κουκουνάρες να πετάγονται σε μεγάλη απόσταση κατά την διάρκεια της φωτιάς, με αποτέλεσμα να επιταχύνουν την εξάπλωση της. Αυτός ο μηχανισμός μας δείχνει ότι το πευκοδάσος «ήθελε» να καεί!!!
Το συγκεκριμένο δάσος ήταν πολύ «γέρικο». Τα περισσότερα δέντρα ήταν πολύ μεγάλα σε ηλικία ενώ η πυκνότητα του δάσους δεν επέτρεπε την ανάπτυξη νέων ατόμων με αποτέλεσμα να μην μπορεί να «ανανεωθεί» το οικοσύστημα. Από την στιγμή που δεν φροντίσαμε να ανανεώνουμε εμείς το πευκοδάσος με κοπή των γέρικων δέντρων και καθαρισμό των πευκοβελόνων, ήταν φυσικό αποτέλεσμα η τραγική εξέλιξη που όλοι παρακολουθήσαμε!
Τραγική για εμάς που θα στερηθούμε το δάσος για πάνω από 10 – 15 χρόνια και όχι για το δασικό οικοσύστημα το οποίο έχει ήδη ξεκινήσει την αναγέννησή του! Ήδη έχουν διασκορπιστεί οι πρώτοι σπόροι από τις καμένες κουκουνάρες και σε 10 χρόνια θα έχουμε πεύκα μέχρι και 10 ετών αφού την σπορά την έχει ήδη κάνει η φύση! Εμείς δεν έχουμε παρά να αφήσουμε ανεπηρέαστη την φύση να λειτουργήσει από μόνη της! Του χρόνου θα δούμε αυτήν την περιοχή ανθισμένη και καταπράσινη, ενώ σιγά-σιγά με τα χρόνια θα βλέπουμε την χαμηλή βλάστηση να αυξάνεται και οι αποχρώσεις του πράσινου να μεταβάλλονται όχι μόνο με την εποχή αλλά και με τον χρόνο. Σε 15 με 20 χρόνια θα έχουμε ένα πλήρες νεανικό πευκοδάσος που η πλειοψηφία των πεύκων θα καρποφορούν και η πλήρη επαναφορά στην προηγούμενη κατάσταση, με το σύνολο των ειδών θα έχει ολοκληρωθεί σε 50 περίπου χρόνια. Τα επόμενα χρόνια θα θαυμάσουμε την υψηλή παραγωγικότητα που παρουσιάζουν αντίστοιχα οικοσυστήματα μετά από πυρκαγιά και την σταδιακή αύξηση της βλάστησης με την εναλλαγή και την σταδιακή εποίκηση του συνόλου των ειδών. Μπορεί να προσομοιωθεί με την ζωή ενός ανθρώπου ο οποίος αναπτύσσεται ταχύτατα όσο ποιο νέος είναι ώσπου να ωριμάσει και να σταματήσει ή ανάπτυξή του και μετά από κάποια χρόνια ζωής να επέλθει ο θάνατος ως φυσική εξέλιξη!
Δεν έχουμε λοιπόν πρόβλημα από μία «Οικολογική Καταστροφή», όπως δυστυχώς ακούω σε όλα τα Μ.Μ.Ε. απλά η φύση λειτουργεί σε άλλους ρυθμούς… Η φύση όπως και οι ζωντανοί οργανισμοί (όπως και ο άνθρωπος), είναι δυναμικά συστήματα στο οποία αναπόσπαστα μέρη είναι ο θάνατος και η γέννηση.
Ωστόσο, χρειάζεται μεγάλη προσοχή τώρα έτσι ώστε να αποφευχθεί οποιαδήποτε ανθρωπογενή παρέμβαση που θα είχε ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της φυσικής αναγέννησης του πευκοδάσους. Η οικολογική καταστροφή δεν έγινε, μιας και η ικανότητα αυτό-ανανέωσης είναι δεδομένη από τους φυσικούς μηχανισμούς, αλλά υπάρχει άμεσος κίνδυνος να πραγματοποιηθεί εάν οι δράσεις μας δεν συμβαδίζουν με τις αρχές της οικολογίας και δεν ληφθούν μέτρα για την προστασία των μηχανισμών αυτών, δηλαδή του κύκλου ζωής ενός πευκοδάσους!
Η αναδάσωση αποτελεί το χειρότερο που θα μπορούσαμε να κάνουμε στο δασικό οικοσύστημα αφού θα διακόπταμε την λειτουργία της φύσης που έχει σχέση με την αναγέννησή της. Με την αναδάσωση υπάρχει κίνδυνος από ένα φυσικότατο και ζωντανό δασικό με υψηλή βιοποικιλότητα οικοσύστημα, να το μετατρέψουμε σε μία μονοκαλλιέργεια πεύκου όπου λιγότερα είδη μπορούν να εποικίσουν, με χαμηλή βιοποικιλότητα! Ένα αντίστοιχο «τεχνητό» οικοσύστημα είναι ποιο εύθραυστο και επιρρεπές σε αρρώστιες και καταστροφές! Κλασική περίπτωση «υποβάθμισης του περιβάλλοντος» που ασκούνταν, κυρίως κατά το παρελθόν, για το «καλό του περιβάλλοντος», όταν η επιστήμη της Οικολογίας και του Περιβάλλοντος δεν είχε αναπτυχθεί στον βαθμό που έχει σήμερα! Ακόμα και αν αυτή γίνει με τις καλύτερες δυνατές αρχές της επιστήμης, αυτό που θα καταφέρουμε είναι να μετατρέψουμε ένα φυσικό δάσος σε τεχνητό…
Η αναδάσωση πρέπει να γίνει μόνο σε δασικές εκτάσεις που είχαν καεί στο παρελθόν στις οποίες τα νεαρά πεύκα δεν έχουν προλάβει να παράγουν σπόρους. Σε αυτή τη περίπτωση δεν μπορεί να λειτουργήσει η φυσική αναγέννηση. Ακόμα και αυτές οι περιοχές, εάν δεν αναδασωθούν θα καλυφθούν με πεύκα αλλά μετά από πολλά χρόνια με την εξάπλωση τους από τα γειτονικά δάση, έτσι ώστε θεωρώ ότι καλό θα ήταν να γίνει μια αραιή και με μεγάλη προσοχή αναδάσωση, μετά από την εκπόνηση των απαιτούμενων από την Νομοθεσία μελετών από αρμόδιους επιστήμονες.
Άλλες ανθρωπογενείς παρεμβάσεις οι οποίες πρέπει να αποφευχθούν αυστηρά είναι: η βόσκηση και η καταπάτηση στις καμένες περιοχές. Παρεμβάσεις πέρα από τον καθαρισμό από κορμούς και την τοποθέτησή τους σε αναβαθμίδες, ιδιαίτερα σε σημεία με μεγάλες κλίσεις για την μείωση της διάβρωσης, δεν χρειάζεται να γίνουν!
Πρέπει να αφήσουμε την φύση να αυτό-αναγεννηθεί! Εμείς πρέπει να εστιαστούμε στα μέτρα και στις μεθόδους που θα διασφαλίσουν την αποφυγή της ανθρώπινης παρέμβασης στο δάσος για τουλάχιστον 15 με 20 χρόνια. Ο βαθμός που αυτό θα επιτευχθεί θα αντικατοπτρίζει τον βαθμό επαναφοράς του οικοσυστήματος στην προηγούμενη, φυσική του κατάσταση! Ας βοηθήσουμε όλοι έτσι ώστε να επικρατήσουν οι αρχές της Επιστήμης και του σεβασμού των μηχανισμών της φύσης και όχι των μικροπολιτικών και ατομικών συμφερόντων! Και προτού κατακρίνουμε τους πολιτικούς, ας αναλογιστούμε ότι εμείς τους εκλέγουμε με την προσδοκία να ικανοποιήσουν τα προσωπικά μας θελήματα! Ας αναλογιστούμε πόσοι ψηφοφόροι θα είχαν ανάγκη να «μεγαλώσουν» το οικόπεδό τους χωρίς πολλά προβλήματα με τους θεσμούς! Ας υπερβούμε το προσωπικό μας συμφέρον και ας κοιτάξουμε το συλλογικό! Μόνο μετά από αυτή τη συνειδητοποίηση της συμμετοχής όλων μας, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος θα μπορούμε να υποχρεώσουμε τους πολιτικούς να εφαρμόσουν σωστές πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος! Σήμερα, αντί να τους πιέζουμε για έργα που θα επιφέρουν το καλό του συνόλου, τους ζητάμε να ικανοποιήσουν το προσωπικό μας συμφέρον και στις χειρότερες των περιπτώσεων το «κακό» του γείτονά μας… Ας αναλάβουμε λοιπόν όλοι τις ευθύνες μας, ιδίως αυτήν την προεκλογική περίοδο και ας αποδείξουμε στους πολιτικούς που θα μας αντιπροσωπεύσουν την ερχόμενη τετραετία ότι αποφασίζουμε με γνώμονα το συλλογικό συμφέρον και τον σεβασμό στο περιβάλλον που θα αφήσουμε στην επόμενη γενιά, στα παιδιά μας! Τότε και μόνο τότε θα αλλάξουν τα πράγματα!
Η μέθοδος της «αντιπυράς»!
Η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών πρέπει να γίνεται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τον τύπο του δάσους αλλά και τις μετωρολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες οι οποίες επικρατούν κατά την εξέλιξη της πυρκαγιάς! Θα ήθελα να αναφέρω μία μέθοδο δασοπυρόσβεσης που εφαρμόζουν οι κάτοικοι της περιοχής, ιδιαίτερα οι κάτοικοι του Κασσανδρινού οι οποίοι έχουν μεγαλώσει και άρα, έχουν «προσαρμοστεί» στο συγκεκριμένο πευκοδάσος! Την μέθοδο της «Αντιπυράς»! Σύμφωνα με αυτή, ελέγχεται η κατεύθυνση της φωτιάς και εκτιμάται ο χρόνος που αυτή θα προσεγγίσει έτσι ώστε να ανοίγονται ζώνες δασοπυρόσβεσης σε ικανή απόσταση οι οποίες καθαρίζονται εντελώς από βλάστηση με τεχνητά μέσα (σκαπτικά, μπουλντόζες, κτλ) έτσι ώστε να προκαθορίζεται η έκταση που θα καεί. Έπειτα, ανάβουν ελεγχόμενη φωτιά στην έκταση από την ζώνη προς το μέτωπο της φωτιάς, έτσι ώστε όταν αυτό πλησιάσει να συναντήσει κάρβουνα και όχι πρόσφορο καύσιμο ξύλο και τελικά να εξασθενίσει ώσπου να σβήσει.
Εάν η φωτιά φτάσει στην ζώνη δασοπυρόσβεσης με όλη της την ένταση, είναι πολύ εύκολο να επεκταθεί και πέρα από αυτήν, αφού τα κουκουνάρια του πεύκου όταν καίγονται έχουν την ιδιότητα να εκτοξεύονται πολλά μέτρα μακριά σαν πύρινες μπάλες και σε πολλές περιπτώσεις, περισσότερα από 100 μέτρα απόσταση! Έτσι, στην περίπτωση του συγκεκριμένου δάσους χαλέπιου πεύκης, να καθίστανται αυτές οι ζώνες ελλιπείς για την κατάπαυση της φωτιάς.
Όπως χαρακτηριστικά λένε οι κάτοικοι της περιοχής που ζουν σε αυτό το Δάσος «η φωτιά σβήνει μόνο με φωτιά»!
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία πρέπει να γίνεται από έμπειρους, όπως οι κάτοικοι της περιοχής που έχουν μεγαλώσει με την φωτιά στο πευκοδάσος, γιατί στην αντίθετη περίπτωση μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερο πρόβλημα!
Αυτή η μέθοδος είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα γνώσης που απορρέει από την εμπειρία των κατοίκων του Κασσανδρινού, αλλά και φυσικής προσαρμογής του ανθρώπου στο περιβάλλον του! Για να μπορέσει να επιβιώσει και να σώσει τις περιουσίες του ο άνθρωπος καταμεσής ενός τόσο εύφλεκτου πευκοδάσους, ανέπτυξε την γνώση της προστασίας του από δασικές πυρκαγιές! Αυτές οι μέθοδοι πρέπει να μελετούνται, να αξιολογούνται καθώς και να διδάσκουν όλους όσους ασχολούνται με την Δασοπροστασία και με το Περιβάλλον γενικότερα. Αυτά τα παραδείγματα πρέπει να εξελίσσονται και να εφαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση της φυσικής καταστροφής!
Αυτή η μέθοδος, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις (ανάλογα με το είδος του δάσους και τις καιρικές συνθήκες) είναι η πλέον κατάλληλη, δυστυχώς δεν επιτρέπεται από την κείμενη Νομοθεσία! Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις οι κάτοικοι της περιοχής την εφάρμοσαν, όπως στην περιοχή της Αγίας Αναστασίας όπου και σταμάτησε η φωτιά… Δεν είναι τυχαίο ότι ενώ όλο το δάσος καιγόταν, το Κασσανδρινό δεν κινδύνευσε παρ’ ότι «περικυκλώνεται» από το εν λόγω δάσος!
Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω τόσο τους γνώστες της μεθόδου της αντιπυράς, όσο και τους επαγγελματίες υλοτόμους που κατέφθασαν κυρίως από την ορεινή Χαλκιδική αλλά και από άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, οι οποίοι βοήθησαν σημαντικά στην γρήγορη διάνοιξη δασικών ζωνών και δρόμων.
Κοτσερίδης Ιωακείμ,
Περιβαλλοντολόγος
25 08 2006
http://www.halkidikinews.gr/content/view/434/27/
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
Αναρτήσεις
